Мамлакатимизда коррупцияга қарши кураш ва суд тизимида шаффофликни таъминлаш ислоҳотлари

Бугунги кунда коррупция нафақат алоҳида бир давлат, балки бутун дунё миқёсида энг катта муаммолардан бири сифатида баҳоланмоқда. Ўзбекистон ҳам бу иллатга қарши курашни миллий тараққиётнинг энг муҳим вазифаларидан бири сифатида белгилаб олган.

Ўзбекистон Республикасида коррупцияга қарши курашиш миллий кенгаши, махсус агентликлар ва парламент қўмиталари ташкил этилди. Бу тузилмалар коррупцияга қарши давлат сиёсатини мувофиқлаштириш, қонунчиликни такомиллаштириш ва амалий назоратни кучайтиришга хизмат қилмоқда. Коррупция нафақат иқтисодий, балки ижтимоий ва сиёсий барқарорликка ҳам таҳдид солувчи иллат сифатида баҳоланмоқда. Ўзбекистон Республикасида коррупцияни олдини олиш давлат сиёсатининг энг муҳим вазифаларидан бири сифатида белгиланган. “Коррупцияга қарши курашиш тўғрисида”ги Қонун ва унга асосланган миллий стратегиялар коррупцияга қарши курашнинг ҳуқуқий пойдеворини яратди. 

Коррупцияга қарши кураш фақат давлат идоралари фаолияти билан чекланиб қолмайди. Жамиятда ҳам бу иллатга нисбатан муросасизлик кайфиятини шакллантириш муҳим аҳамият касб этмоқда. Оммавий ахборот воситалари, ижтимоий тармоқлар ва фуқаролик жамияти институтлари коррупция ҳолатларини очиқлашда фаол иштирок этмоқда. 

Президентимизнинг ташаббуси билан коррупцияга қарши курашда фуқароларнинг бевосита иштирокини таъминлаш учун турли платформалар яратилди. Бу эса жамиятда адолат ва ҳалоллик тамойилларини мустаҳкамлашга хизмат қилмоқда.

Суд тизими коррупцияга қарши курашнинг энг муҳим бўғини ҳисобланади. Чунки, адолатли суд ҳокимияти бўлмаса, коррупцияга қарши кураш самарали бўлиши мумкин эмас. Шу боис, мамлакатимизда суд тизимини ислоҳ қилиш, уни очиқ ва шаффоф қилишга алоҳида эътибор қаратилмоқда. 

Сўнгги йилларда суд мажлисларини онлайн трансляция қилиш, суд қарорларини интернетда эълон қилиш, судяларнинг фаолиятини жамоатчилик назорати остида олиб бориш каби механизмлар жорий этилди. Бу эса фуқароларнинг суд тизимига бўлган ишончини оширмоқда. 

Суд тизимида коррупцияга мутлақ муросасизлик тамойили белгиланган. Ҳар қандай коррупция ҳолати судялар ва суд ходимлари учун энг оғир жазога сабаб бўлмоқда. Бу орқали суд ҳокимиятининг мустақиллиги ва ҳалоллиги таъминланмоқда.

Коррупцияга қарши кураш ва суд тизимида шаффофликни таъминлаш Ўзбекистон тараққиётининг энг муҳим йўналишларидан биридир. Муросасизлик, очиқлик ва шаффофлик тамойиллари жамиятда адолатни қарор топтириш, халқнинг давлатга бўлган ишончини мустаҳкамлашга хизмат қилмоқда. 

Таъкидлаш керакки, коррупцияга қарши кураш фақат давлатнинг эмас, балки бутун жамиятнинг вазифаси бўлиб қолмоқда. Ҳар бир фуқаро ҳалоллик ва адолат тамойилларига амал қилса, мамлакатимизда коррупцияга қарши кураш янада самарали бўлади.

БЕХРУЗ СИДИҚОВ,

Жиноят ишлари бўйича Музработ туман судининг тергов судьяси

Никоҳнинг тугатилиши асослари ва тартиби қандай?

Маълумки, Ўзбекистон Республикаси Оила Кодексида никоҳнинг тугатилиши асослари ва тартиби белгилаб ўтилган.

Унга кўра, эр-хотиндан бирининг вафоти ёки суд улардан бирини вафот этган деб эълон қилиши оқибатида никоҳ тугайди.

Никоҳ эр-хотиндан бири ёки ҳар иккаласининг аризасига мувофиқ никоҳдан ажратиш йўли билан, шунингдек суд томонидан муомалага лаёқатсиз деб топилган эр ёки хотиннинг васийси берган аризага мувофиқ тугатилиши мумкин.

Никоҳдан ажратиш суд тартибида, ушбу Кодекснинг 42 ва 43-моддаларида назарда тутилган ҳолларда эса, фуқаролик ҳолати далолатномаларини қайд этиш органларида амалга оширилади.

Хотинининг ҳомиладорлик вақтида ва бола туғилганидан кейин бир йил мобайнида эр хотинининг розилигисиз никоҳдан ажратиш тўғрисида иш қўзғатишга ҳақли эмас.

Никоҳдан ажратиш тўғрисидаги ишлар суд томонидан Ўзбекистон Республикаси Фуқаролик процессуал кодексида даъво ишларини ҳал қилиш учун белгиланган тартибда кўриб чиқилади.

Суд ишнинг кўрилишини кейинга қолдириб, эр-хотинга ярашиш учун олти ойгача муҳлат тайинлашга ҳақли.

Суд эр-хотинга ярашиш учун муҳлат тайинлаб, ишнинг кўрилишини кейинга қолдирган тақдирда, эр-хотиннинг бирга яшаш жойидаги фуқаролар йиғинининг яраштириш комиссиясини, агар улар бирга яшамаётган бўлса, ҳар бирининг яшаш жойидаги фуқаролар йиғинининг яраштириш комиссиясини эр-хотинни яраштириш бўйича тегишли чоралар кўриш учун уч кундан кечиктирмасдан ёзма равишда хабардор қилиши керак.

Суд оилавий (маиший) зўравонликдан жабрланган шахснинг талабига кўра ярашиш учун муҳлат тайинламайди.

Агар суд эр ва хотиннинг бундан буён биргаликда яшашига ва оилани сақлаб қолишга имконият йўқ деб топса, уларни никоҳдан ажратади.

Вояга етмаган болалари бўлмаган эр-хотин никоҳдан ажратишга ўзаро рози бўлсалар, улар никоҳдан фуқаролик ҳолати далолатномаларини қайд этиш органларида ажратилади.

Эр-хотин ўртасида меҳнатга лаёқатсиз муҳтож эр ёки хотинга моддий таъминот бериш тўғрисида ёки уларнинг биргаликдаги умумий мулки бўлган мол-мулкни бўлиш тўғрисида низо бўлган тақдирда эр-хотин ёки улардан бири никоҳдан ажратиш тўғрисидаги ариза билан судга мурожаат этишга ҳақли.

Агар эр-хотиндан бири:

-суд томонидан бедарак йўқолган деб топилган бўлса;

-суд томонидан руҳияти бузилиши (руҳий касаллиги ёки ақли заифлиги) сабабли муомалага лаёқатсиз деб топилган бўлса;

-содир қилган жинояти учун уч йилдан кам бўлмаган муддатга озодликдан маҳрум қилинган бўлса, ўртада вояга етмаган болалари борлигидан қатъи назар, эр-хотиндан бирининг аризасига кўра улар фуқаролик ҳолати далолатномаларини қайд этиш органларида никоҳдан ажратилади.

Агар болалар ҳақида, эр-хотиннинг биргаликдаги умумий мол-мулкини бўлиш ҳақида ёки ёрдамга муҳтож, меҳнатга лаёқатсиз эр (хотин)га таъминот бериш учун маблағ тўлаш ҳақида низо мавжуд бўлса, улар никоҳдан суд тартибида ажратилади.

Никоҳдан суд тартибида ажратилаётганда эр ва хотин вояга етмаган болалари ким билан яшаши, болаларга ва (ёки) меҳнатга лаёқатсиз, ёрдамга муҳтож эр ёки хотинга таъминот бериш учун маблағ тўлаш тартиби, бу маблағнинг миқдори ёхуд эр-хотиннинг умумий мол-мулкини бўлишга доир келишувни кўриб чиқиш учун судга тақдим қилишлари мумкин.

Ушбу модданинг биринчи қисмида кўрсатилган масалалар бўйича эр ва хотин ўртасида келишув бўлмаган тақдирда, шунингдек ушбу келишув болалар ёки эр-хотиндан бирининг манфаатларига зид эканлиги аниқланган тақдирда суд:

-никоҳдан ажратилгандан кейин вояга етмаган болалар ота-онасининг қайси бири билан яшашини аниқлаши;

-вояга етмаган болаларга таъминот бериш учун ота-онанинг қайси биридан ва қанча миқдорда алимент ундирилишини аниқлаши;

-эр ва хотиннинг (улардан бирининг) талабига кўра уларнинг биргаликдаги мулки бўлган мол-мулкни бўлиши;

-эр (хотин)дан таъминот олишга ҳақли бўлган хотин (эр)нинг талабига кўра ана шу таъминот миқдорини белгилаши шарт.

Мол-мулкни бўлиш учинчи шахсларнинг манфаатига дахлдор бўлган ҳолларда суд мол-мулкни бўлиш талабини алоҳида иш юритиш учун ажратади.

Никоҳдан ажратиш тўғрисидаги иш кўриб чиқилаётганида тўйни ўтказишга кетган сарф-харажатларни ундириш ҳақидаги талаблар қаноатлантирилмайди.

Суд никоҳдан ажратиш ҳақида ҳал қилув қарорини чиқариш пайтида никоҳдан ажратиш тўғрисидаги фуқаролик ҳолати далолатномаларини ёзиш органининг гувоҳномаси берилаётганда эр-хотиннинг ҳар иккаласи ёки улардан бири тўлайдиган давлат божи миқдорини белгилаши лозим. Агар суд бу божни эр-хотиннинг ҳар иккаласидан ундиришни лозим деб топса, уларнинг ҳар бири тўлайдиган бож миқдорини белгилайди.

Никоҳга кириш вақтида ўз фамилиясини ўзгартирган эр (хотин) никоҳдан ажратилгандан кейин ҳам шу фамилияда қолишга ҳақли ёхуд унинг хоҳишига биноан суд томонидан никоҳдан ажратиш тўғрисидаги қарор чиқарилаётганда унга никоҳгача бўлган фамилияси қайтарилиши мумкин.

Таъкидлаш лозимки, никоҳ турли сабабларга кўра тугатилиши мумкин, яъни, эр-хотиндан бирининг вафоти ёки суд улардан бирини вафот этган деб эълон қилиши оқибатида, никоҳ эр-хотиндан бири ёки ҳар иккаласининг аризасига мувофиқ никоҳдан ажратиш йўли билан, шунингдек суд томонидан муомалага лаёқатсиз деб топилган эр ёки хотиннинг васийси берган аризага мувофиқ тугатилиши мумкин. Никоҳ фуқаролик ҳолати далолатномаларини қайд этиш органида никоҳдан ажратилганлик рўйхатга олинган кундан бошлаб тугатилган ҳисобланади, суд томонидан вафот этган деб эълон қилинган ёки бедарак йўқолган деб топилган эр (хотин) қайтиб келган ва тегишли суд қарорлари бекор қилинган ҳолларда, никоҳ эр-хотиннинг биргаликдаги аризасига кўра фуқаролик ҳолати далолатномаларини қайд этиш органи томонидан тикланиши мумкин, агар эр (хотин) янги никоҳга кирган бўлса, никоҳни тиклаш мумкин эмас.

БЕХРУЗ АВАЗОВ,

Сурхондарё вилоят суди судья катта ёрдамчиси

ТАДБИРКОРНИНГ БУЗИЛГАН ҲУҚУҚЛАРИ ТИКЛАНДИ

очерк

Иқтисодий суд ишларини юритишдан кўзланган асосий мақсад иқтисодиёт соҳасида корхоналар, муассасалар, ташкилотлар ва фуқароларнинг бузилган ёки низолашилаётган ҳуқуқларини ёхуд қонуний манфаатларини ҳимоя қилиш, иқтисодиёт соҳасида қонунийликни мустаҳкамлаш ва ҳуқуқбузарликларнинг олдини олишга кўмаклашишдан иборат.

Иқтисодиётнинг асосий ҳаракатлантирувчи кучи ҳисобланган тадбиркорлик субъектларининг ҳуқуқлари ва қонуний манфаатларини ҳар томонлама ҳимоя қилиш, улар учун қулай тадбиркорлик муҳитини яратиш ва улар иштирокидаги низоларни қонун ҳужжатларига асосан синчковлик билан адолатли кўриб чиқиш муҳим аҳамиятга эга.

Бу борада иқтисодий судлар томонидан ҳам бевосита низоларни кўриб чиқишда тадбиркорлик субъектлари ўзларининг бузилган ҳуқуқлари ва қонуний манфаатларини суд орқали тўлиқ ҳимоя қилишларини таъминлаш мақсадида даъво аризаларидаги ҳар бир ҳолат синчковлик билан ўрганилиб, тадбиркорлик субъектларининг ҳуқуқлари тикланмоқда.

Фикримизга амалий мисол келтирадиган бўлсак, даъвогар Сурхондарё вилояти қурилиш ва уй-жой коммунал хўжалиги соҳасида ҳудудий назорат инспекцияси томонидан Ўзбекистон Республикаси Президенти ҳузуридаги Тадбиркорлик субъектлари ва қонуний манфаатларини ҳимоя қилиш бўйича вакил девонининг Сурхондарё вилояти бўйича ҳудудий шўъбаси билан келишилган ҳолдаги “Текшириш ўтказиш тўғрисида”ги буйруққа асосан жавобгар Термиз шаҳридаги “A.S.B” масъулияти чекланган жамияти томонидан Термиз шаҳар, “Боғишамол” МФЙ, И.Каримов кўчаси ёқасида қурилиш ишлари олиб борилаётган кўп қаватли турар-жой биносининг қурилишида Ўзбекистон Республикаси Вазирлар Маҳкамасининг 2022 йил 20 апрелдаги 200-сонли қарори билан тасдиқланган “Қурилиш соҳасига оид ягона маъмурий-қурилиш Регламенти” талабларига риоя этилиши юзасидан текшириш ўтказилган.

Текшириш натижасида жавобгар томонидан амалдаги қонунчилик талабларига зид равишда қурилиши тугалланмаган объектда қуриш учун лойиҳа-смета ҳужжатлари ишлаб чиқилмасдан, экспертизадан ўтказилмасдан ҳамда белгиланган тартибда “Ягона интерактив давлат хизматлари портали” орқали электрон шаклда рўйхатдан ўтмасдан қурилиш-монтаж ишлари амалга оширилаётганлиги аниқланган ва бу ҳақида далолатнома тузилган.

Жавобгар “A.S.B” масъулияти чекланган жамиятига қурилиш-меъёрий ҳужжатларни қонун ҳужжатлари талабларига мувофиқлаштириш ҳақида юборилган 2024 йил 19 ноябрдаги ҳамда 2024 йил 11 декабрдаги ёзма кўрсатмалар талаблари бажарилмаганлиги муносабати билан Сурхондарё вилояти қурилиш ва уй-жой коммунал хўжалиги соҳасида ҳудудий назорат инспекцияси судга даъво аризаси билан мурожаат қилиб, “A.S.B” масъулияти чекланган жамияти томонидан олиб борилаётган кўп қаватли тураржой биносини қурилиш монтаж ишларини тўхтатиш ва қурган шахс томонидан демонтаж ишларини амалга ошириш мажбуриятини юклашни сўраган.

Термиз туманлараро иқтисодий судининг ҳал қилув қарори билан даъвогарнинг даъво аризаси тўлиқ қаноатлантирилиб, суд харажатлари жавобгар зиммасига юклатилган.

Ишни Сурхондарё вилоят суди иқтисодий ишлар бўйича судлов ҳайъати кассация инстанциясида қайта кўриш жараёнида биринчи инстанция суди томонидан даъво аризасини қаноатлантириш тўғрисида барвақт хулосага келинганлиги аниқланиб, суднинг ҳал қилув қарори бекор қилиниб, даъво аризасининг қаноатлантирилишини рад этиш тўғрисида янги қарор қабул қилинди ҳамда тадбиркорнинг бузилган ҳуқуқлари тикланди.

Хусусан, Сурхондарё вилояти қурилиш ва уй-жой коммунал хўжалиги соҳасида ҳудудий назорат инспекцияси томонидан жавобгар “A.S.B” масъулияти чекланган жамияти ушбу объектда пудрат шартномаси асосида фаолият олиб бораётганлиги, аслида объект бошқа бир юридик шахс “Т.М.Р” масъулияти чекланган жамияти номига “Электрон-онлайн аукционларни ташкил этиш” акциядорлик жамиятининг 2023 йил 7 августдаги электрон онлайн-аукцион натижалари бўйича кўп қаватли турар жой биноси қурилиши юзасидан YU 145-963219-cонли баённома расмийлаштирилганлиги ҳамда Архитектура ва шаҳарсозлик кенгашининг 2023 йил 13 декабрдаги хулосаси мавжудлиги ҳолатлари тўлиқ ва атрофлича ўрганилмасдан, судга даъво аризаси тақдим қилинган. Биринчи инстанция суди томонидан эса ушбу ҳолатларга ҳуқуқий баҳо берилмасдан, даъво аризасини қаноатлантириш тўғрисида ҳал қилув қарори қабул қилинган.

Хулоса ўрнида айтиш мумкинки, иқтисодий судлар томонидан тадбиркорлик субъектлари иштирокида кўрилаётган ҳар бир даъво аризаси қонун ҳужжатлари асосида синчковлик билан кўриб чиқилиши, ишни кўриш жараёнида тадбиркорлик субъектларининг фаолияти қўллаб-қувватланиши ҳамда уларнинг иқтисодий ночор аҳволга тушиб қолишининг олдини олиш учун қонун доирасида барча зарурий чоралар кўрилиши билан бирга, уларда амалдаги қонунларга нисбатан ҳурматда бўлиш ҳамда шартнома интизомига риоя қилиш муносабатини шакллантириш лозим бўлади.

АСҚАР МАМАРАИМОВ,

Сурхондарё вилоят суди иқтисодий ишлар бўйича судьяси

ОИЛА – ЖАМИЯТНИНГ АЖРАЛМАС ҚИСМИ ҲИСОБЛАНАДИ

Фуқаролик ишлари бўйича Термиз туманлараро судида очиқ суд мажлиси ўтказилиб, даъвогар Т.Р.нинг жавобгар М.А.га нисбатан никоҳдан ажратиш ҳақидаги фуқаролик ишини кўриб чиқилди.

Судда даъвогар Т.Р. жавобгар М.А.га нисбатан никоҳдан ажратиш ҳақидаги даъво аризаси билан мурожаат қилиб, даъво аризасида ҳамда суд процессида тарафлар 2021 йил 15 ноябрда қонуний никоҳдан ўтиб турмуш қурганликларини, турмушидан фарзандлари йўқлигини, ўзаро келишмовчиликлар сабабли тарафлар 2023 йил декабрь ойидан буён бирга яшамасликларини, жавобгар билан ўрталаридаги муносабатларнинг ёмонлашишига оилавий келишмовчиликлар, шунча пайтдан буён фарзанд кўрмаётганлиги, бир-бирини тушунмасликларини, ушбу ҳолатларга ортиқ чидай олмаслигини баён қилган.

Суд мажлисида жавобгар М.А. даъво аризани тан олмасдан, даъвогар билан 2021 йилда турмуш қурганлигини, фарзандлари йўқлигини, фарзанд кўриш бўйича бир неча маротаба даволанганлигини, жавобгарнинг важлари асоссизлигини, ўзаро келишмовчиликларга эрининг оиласи  сабабчи эканлигини, никоҳдан ажрашишга рози эмаслигини, чунки оилани сақлаб қолиш имкони борлигини билдириб, суддан даъвони рад қилишни сўраган.

Суд тарафларнинг тушунтиришларини эшитиб, иш ҳужжатлари билан танишиб чиқиб, бир қанча асосларга кўра даъвогарнинг даъво талабини рад этишни лозим деб топди.

Хусусан, турмушда кечадиган вақтинчалик келишмовчиликлар ва тасодифий сабабларга кўра эр-хотин ўртасида келиб чиққан ихтилофлар, шунингдек эр-хотиндан бирининг ёки ҳар иккаласининг жиддий важлар келтирмаган ҳолда никоҳ муносабатларини давом эттиришни хоҳламаслиги никоҳдан ажратиш учун етарли асос бўла олмайди.

Бу ҳолатда никоҳдан ажратишга асослар бўлмаганда, суд даъвони рад этади.

Суд иш ҳолатларини муҳокама қилиб, тарафлар ўртасида вужудга келган келишмовчиликлар вақтинчалик бўлиб, уларни никоҳдан ажратиш учун асос бўла олмайди деб баҳолайди.

Мазкур ҳолатда битта ёш оилани эрта ажрашишдан сақлаб қолишга эришилди. Зеро, оила жамиятнинг ажралмас қисми ҳисобланади. Оиланинг мустаҳкамлиги давлатнинг мустаҳкамлигига пойдевор бўлиб хизмат қилади.

БОТИР САНАЕВ,

Фуқаролик ишлари бўйича Термиз туманлараро суди судьяси

ЖИНОЯТ ҚОНУНЧИЛИГИГА КЎРА ЖИНОЯТ ТАРКИБИНИ ТУРЛАРГА АЖРАТИШ

Маълумки, жиноят қонунчилигига кўра, унинг таркибини турларга ажратиш қуйидаги учта мезонларга асосланган ҳолда амалга оширилади:

-жиноятларнинг ижтимоий хавфлилик даражасига кўра;

-жиноят таркибининг тузилиши (структураси)га кўра;

-жиноят таркибининг объектив томонининг тузилиши (оқибати)га кўра;

Бундан ташқари, жиноятларнинг ижтимоий хавфлилик даражасига кўра таснифлаш асосий (оддий) таркибли жиноятлар, енгиллаштирувчи таркибли жиноятлар, оғирлаштирувчи таркибли жиноятлар ва алоҳида оғирлаштирувчи таркибли жиноятларга бўлиш мумкин.

Жиноятни квалификация қилиш содир этилган ижтимоий хавфли қилмишнинг белгиларини Жиноят Кодекси Махсус қисмининг муайян нормасида назарда тутилган. Жиноят таркиби белгиларига солиштириб, уларнинг мослигини аниқлаш ва юридик жиҳатдан мустаҳкамлашдир. 

Содир этилган жиноятни тўғри квалификация қилиш, энг аввало, одил судловни амалга ошириш ва жиноят содир этишда айбланаётган шахснинг айбига яраша жазо тайинлашнинг асосий шарти ҳисобланади ва бу ўз навбатида муҳим  ижтимоий-сиёсий ва ҳуқуқий аҳамиятга эгадир. Суд жиноят содир қилишда айбланаётган шахсга нисбатан ҳукм чиқариш вақтида, содир этилган ижтимоий хавфли қилмишда жиноят таркиби борлигини, агар  муайян жиноят таркиби бўлса, судловга тегишлилик масалалари ҳал қилиши керак. Жиноят қонуни нормасини нотўғри қўлланиши ҳукмни ўзгартиришга ёки бекор бўлишига сабаб бўлади.

Жиноятни квалификация қилиш бир неча босқичлардан  иборат бўлиб, улар қуйидагилардан иборатдир:

1) ижтимоий хавфли қилмиш содир этилган вақтда амалда бўлган жиноят қонунини  қўллаш;

2) Жиноят кодексининг муайян моддаси ёки муайян қисмини, агар қилмиш бир неча жиноятлардан иборат бўлса, содир этилган конкрет ижтимоий хавфли қилмишнинг қонунда белгиланган белгилари бўйича бир неча моддаларни қўллаш;

3) агарда жиноят охирига етказилмаган бўлса, Жиноят кодекси Махсус қисми моддалари билан бирга Умумий қисми моддасини (25-модда) ёки жиноят иштирокчиликда содир қилинган бўлса (28,29-моддалар) бу нормаларнинг белгилари солиштирилиб, Махсус қисми моддалари билан биргаликда қўллаш;

4) бу нормаларнинг белгиларини конкрет содир этилган ижтимоий хавфли қилмишга солиштириш.

Жиноятларни квалификация қилишнинг бу босқичлари фақат битта мақсадга, содир этилган ижтимоий хавфли қилмишни тўғри квалификация қилишга қаратилган бўлиб, ҳаётда содир этилган ижтимоий хавфли қилмишнинг белгиларини қонундаги (ЖК Умумий ва Махсус қисми моддаларида назарда тутилган) нормаларга солиштиришдан иборатдир.

Шахснинг  содир этган ижтимоий хавфли қилмишида муайян жиноят таркибининг асосий ва қўшимча белгилари: жиноятнинг объектини ва айрим жиноятларда жиноятнинг предметини; жиноятнинг объектив томонини (зарурий ва факультатив) белгилари; субъектив томонининг белгиларини ҳамда жиноят субъектининг белгиларини тўғри аниқланиб, ЖК муайян моддаларига тўғри  солиштирилса, жиноят тўғри квалификация қилинган ҳисобланади. Жиноятни тўғри квалификация қилишнинг ягона юридик асоси конкрет жиноят таркибидир. Агарда жиноий қилмишда қонунда назарда тутилган белгилардан кўпроқ белгилар бўлса, суд бу белгиларни жазо тайинлаш вақтида ҳисобга олиши мумкин.

Жиноятни квалификация қилиш жараёнида инсоннинг конкрет ижтимоий хавфли хулқи туфайли содир этилган актга жиноят-ҳуқуқий нуқтаи назардан баҳо берилади. Бу баҳо бериш тегишли жиноят-процессуал ҳужжатларда (ҳукмда ёки қарорда) қайд қилинганидан кейин, жиноят содир этишда айбланаётган шахсга нисбатан жиноий жазо ёки  мажбурий  хусусиятдаги бошқача таъсир чораси қўлланади.

Жиноятни нотўғри квалификация қилиш, жиноятда айбланаётган шахсга нисбатан асоссиз равишда оғир  жазо чорасини тайинланиши ёки асоссиз равишда енгил жазо чорасини тайинланишига сабаб бўлади. Бу ўз навбатида маҳкум учун ҳам, жамият учун ҳам салбий оқибатлар келтириб чиқариши мумкин.  Бундан ташқари, жиноятни нотўғри квалификация қилиш энг аввало, маҳкумнинг манфаатлари, ҳуқуқ ва эркинликларига, бошқа шахсларнинг манфаатига, умуман олганда давлат манфаатларига путур етказади.

Фарход Мирзақулов

Сурхондарё вилоят суди жиноят ишлари бўйича судлов ҳайъати судья катта ёрдамчиси

Шавкат Мирзиёев ЎзЛиДеП партиясидан президентликка номзод сифатида тасдиқланди

Бугун, 9 сентябрь куни Тадбиркорлар ва ишбилармонлар ҳаракати – Ўзбекистон Либерал-демократик партиясининг съезди бўлиб ўтди. Қурултойда Шавкат Миромонович Мирзиёев номзодини Ўзбекистон Республикаси президентлигига номзод сифатида кўрсатиш масаласи муҳокама қилинди.

Тадбир давомида амалдаги давлат раҳбари ўзининг келгуси 5 йилга мўлжалланган номзодлик дастури билан таништирди. Съезд якунига кўра номзод бўйича съезд қарори эълон қилинди ва делегатлардан овоз бериш сўралди. Делегатлар бир овоздан Шавкат Миромонович Мирзиёев номзодини Ўзбекистон Республикаси президентлигига номзод сифатида кўрсатиш таклифини қўллаб-қувватладилар.

Шавкат Мирзиёев 1957 йил 24 июлда Жиззах вилоятининг Зомин туманида шифокор оиласида туғилган. Миллати – ўзбек. Олий маълумотли, 1981 йили Тошкент ирригация ва қишлоқ хўжалигини механизациялаш муҳандислари институтини тугатган. Муҳандис-механик мутахассислигига эга. Техника фанлари номзоди, доцент.

Меҳнат фаолиятини 1981 йилда Тошкент ирригация ва қишлоқ хўжалигини механизациялаш муҳандислари институтида бошлаб, кичик илмий ходим, катта ўқитувчи, доцент, ўқув ишлари бўйича проректор лавозимларида ишлади.

1990 йили Республика Олий Совети депутатлигига сайланиб, айни вақтда Мандат комиссиясининг раиси сифатида ҳам фаолият кўрсатди. 1992 йилда Тошкент шаҳрининг Мирзо Улуғбек тумани ҳокими лавозимига тайинланди. 1996-2001 йилларда Жиззах вилояти ҳокими, 2001-2003 йиллар мобайнида Самарқанд вилояти ҳокими лавозимларида ишлаб, мазкур туман ва вилоятларни ижтимоий-иқтисодий жиҳатдан ривожлантиришга катта ҳисса қўшди.

Ижро ҳокимиятидаги фаолияти билан бир пайтда 1995-2003 йилларда Ўзбекистон Республикаси Олий Мажлисининг депутати сифатида ҳам мамлакатни сиёсий, ижтимоий-иқтисодий ривожлантириш ҳамда демократик ислоҳотларни амалга ошириш борасидаги муҳим қонун ҳужжатларини ишлаб чиқиш ва қабул қилиш жараёнида фаол иштирок этиб, самарали фаолият олиб борди.

Ш.Мирзиёев 2003 йилда Ўзбекистон Республикасининг Бош вазири этиб тасдиқланди ва ушбу лавозимга яна уч марта – 2005, 2010, 2015 йилларда Олий Мажлис палаталари томонидан қайта тасдиқланди.

2016 йил 8 сентябрь куни Ўзбекистон Республикаси Олий Мажлиси Қонунчилик палатаси ва Сенатининг қўшма мажлисида парламент палаталарининг қўшма қарорига мувофиқ Ўзбекистон Республикаси Президентининг вазифа ва ваколатларини бажариш вақтинча Ўзбекистон Республикаси Бош вазири Шавкат Мирзиёев зиммасига юкланди.

19 октябрь куни Тошкентда Тадбиркорлар ва ишбилармонлар ҳаракати — Ўзбекистон Либерал-демократик партиясининг VIII съезди бўлиб ўтди. Унда партия сиёсий кенгаши аъзоси Шавкат Миромонович Мирзиёев номзодини Президентликка тасдиқлаш тўғрисидаги қарор қабул қилинди. 2016 йил 4 декабр куни бўлиб ўтган Президент сайлови якунлари бўйича сайловчиларнинг 88,61 фоиз овози билан Ўзбекистон Республикаси Президенти этиб сайланди. 2016 йил 14 декабрда расман ўз вазифасини бажаришга киришди.

Ш.Мирзиёев оилали, икки қиз, бир ўғли, олти нафар набираси бор. Рафиқаси З. Мирзиёева – мутахассислиги бўйича муҳандис-иқтисодчи.

Шавкат Мирзиёев давлат ва бошқарув органларидаги кўп йиллик самарали меҳнати, юртимиз равнақи, халқимиз фаровонлигини юксалтириш ишига улкан ҳисса қўшгани учун «Меҳнат шуҳрати» ва «Фидокорона хизматлари учун» орденлари билан тақдирланган.

Оиладаги зўравонликларни олдини олиш ва жабрланганларга амалий ёрдам кўрсатиш ҳамда бу борадаги қонунчиликни тушунтириш” мавзусида давра суҳбати ўтказилди

 

“Ҳамма одамлар ўз қадр-қиммати ҳамда ҳуқуқларида эркин ва тенг бўлиб туғиладилар.Уларга ақл ва  виждон ато қилинган, бинобарин бир-бирларига нисбатан биродарлик руҳида муносабатда бўлишлари керак”
Инсон ҳуқуқлари умумжаҳон декларациясининг 1-моддаси.

Конституциямизда барча фуқароларнинг бир-хил ҳуқуқ ва эркинликларга эгалиги, ҳеч ким қийноққа  солиниши, зўравонликка, шафқатсиз ёки инсон қадр-қимматини камситувчи бошқа тарздаги тазйиққа дучор этилиши мумкин эмаслиги, ҳар ким ўз шаъни ва обрўсига қилинган тажовузлардан, шахсий ҳаётига аралашишдан ҳимояланиш ва турар жойи дахлсизлиги, ҳар ким фикрлаш, сўз ва эътиқод эркинлиги ҳуқуқига эгалиги, ҳамма учун виждон эркинлиги кафолатланиши жамиятда хотин-қизлар ва эркакларнинг тенг ҳуқуқлигини ифода этиш билан бирга барча фуқароларга бурчлари сифатида Конституция ва қонунларга риоя этишга, бошқа кишиларнинг ҳуқуқлари, эркинликлари, шаъни ва қадр-қимматини ҳурмат қилишга мажбур эканликлари белгилаб берилган.  

2021 йил 22 июнь куни Қумқўрғон туманлараро иқтисодий суди раиси  С.Аллабердиев, судья А.Холмуминов, фуқаролик ишлари бўйича Қумқўрғон туманлараро суди судьяси М.Аллаярова, туман Маҳалла ва оилани қўллаб-қувватлаш бўлими бошлиғи ўринбосари С.Валиева, туман ИИБ катта инспектори, подполковник И.Полвановалар иштирокида туман Маҳалла ва оилани қўллаб-қувватлаш бўлими биносида “Оиладаги зўравонликларни олдини олиш ва жабрланганларга амалий ёрдам кўрсатиш ҳамда бу борадаги қонунчиликни тушунтириш” мавзусида туман хотин-қизлари билан  давра суҳбати ўтказилди.

Давра суҳбати давомида йиғилганларга Ўзбекистон Республикасининг “Хотин-қизларни тазйиқ ва зўравонликдан ҳимоя қилиш тўғрисида”ги 2019 йил 2 сентябрдаги ЎРҚ-561-сонли, “Хотин-Қизлар ва эркаклар учун тенг ҳуқуқ ва ҳамда имкониятлар кафолатлари тўғрисида”ги 2019 йил 2 сентябрь кунидаги ЎРҚ-562-сонли Қонунлари,  Ўзбекистон Республикаси Вазирлар Маҳкамасининг  “Хотин-қизларни тазйиқ ва зўравонликдан ҳимоя қилиш тизимини такомиллаштириш чора-тадбирлари тўғрисида”ги 2020 йил 4-январь кунидаги 3-сонли, 2021 йил 28 апрелдаги “Моддий ёрдам кўмакка муҳтож оилаларни, хотин-қизлар ва ёшларни қўллаб-қувватлаш бўйича қўшимча чора-тадбирлар тўғрисида”ги қарорларининг мазмун-моҳияти, қайси омиллар ушбу қонун ва қарор ҳужжатларини давлат сиёсатининг устувор вазифаси даражасида қабул қилиш заруратини туғдирганлиги, шунингдек ушбу қонун ва қарорларни амалда татбиқ этиш орқали оиладаги тазйиқ ва зўравонлик ҳолатларини кескин камайтариш ва хотин-қизлар жабр кўришини олдини олиш, “Аёллар дафтари”га киритилган аёлларнинг муаммоларини ўрганиш, уларнинг бандлигини таъминлаш ва оиладаги мавқеларини ошириш, янги барқарор оилаларни вужудга келтириш, хотин-қизларга ҳуқуқий, моддий ва тиббий-психологик ёрдам кўрсатиш, оиладаги зўравонликларни олдини олиш ва қонун устуворлигини таъминлашга эришиш  асосий мақсад этиб белгиланганлиги тўғрисида тушунтиришлар берилди.

Шунингдек, давра суҳбатида давомида Ўзбекистон Республикаси Вазирлар Маҳкамасининг  “Хотин-қизларни тазйиқ ва зўравонликдан ҳимоя қилиш тизимини такомиллаштириш чора-тадбирлари тўғрисида”ги 2020 йил 4-январь кунидаги 3-сонли қарори билан тасдиқланган Низомлар қоидалари, яъни тазйиқ ва зўравонликдан жабрланган хотин-қизларга ҳимоя ордерини бериш, ҳимоя ордери ижросини таъминлаш ва мониторинг олиб бориш, ҳимоя ордери бериш муддатини узайтириш, тазйиқ ва зўравонлик содир этган  ёки содир этишга мойил бўлган шахсларнинг зўравонлик  хулқ-атворини ўзгартириш бўйича тузатиш дастуридан ўтиши тартиби, ҳимоя ордерининг шакли,  ҳимоя ордери талабларини ижро этиш муддатларига амал қилиш ва ижроси устидан назорат  юритишга оид тадбирларни ўтказиш, субъектларнинг ўзаро  муносабатлари, ордер нусхасини жабрланган хотин-қизга ҳамда зўравонлик содир этган шахсга бериш тартиблари тўғрисида кенг тушунтириш берилди.

Тадбир давомида туман ИИБ  профилактика инспекторлари томонидан тазйиқ ва зўравонликдан жабрланган икки нафар хотин-қизга ҳимоя ордери берилиши таъминланди. Бундан ташқари,  тазйиқ ва зўравонликдан жабрланган хотин-қизларнинг  саволларига  жавоб ва  тушунтиришлар берилди.

Аббос Холмуминов, Қумқўрғон туманлараро

иқтисодий суди  судьяси                                    

М.Холбеков,  Қумқўрғон туманлараро иқтисодий суди судья ёрдамчиси                                                  

ЎЗИНГДАН ЧИҚҚАН БАЛОГА…

“Қайга борасан даъвога”, деб бежиз айтишмас экан-да. Бу нақлни маъносини яқинда бошларига бир кўнгилсизлик тушган оила вакиллари янаям теранроқ англаб етишади. Аниқроғи, ҳис қилишди-ю, уларга жуда оғир ботди. Сабаби…

Муҳриддин (исм-фамилялар ўзгартирилди) нинг пешонасига уч ёшлигидаёқ етимлик ёзилган экан. Лекин, Ҳалима опа уни ўз тарбиясига олиб, етимлигини билдирмай катта қилди. Вояга етгач, Муҳриддин кўпинча хорижга, бошқа вилоятларга ишлагани бориб келар эди.

Бу сафар ҳам Тошкент шаҳридан қайтаётиб йўлда ўгай онаси билан тортишиб қолади. Аччиқ устида Жиззах шаҳрига ишлаш учун кетмоқчи бўлди. Аммо йўлга маблағи йўқ, нима қилишни билмай турганда, бирдан онасининг синглисини шу атрофда яшаши эсига тушади. Холаси кўпинча Тошкент шаҳрида яшашини, келини уйда бўлмаслиги унга анча қўл келди.

Кечаси соат 22 лар чамаси холасининг Узун туманидаги яшаш уйига ўғринча кириб, кўзга кўринган нарсаларни, аёл ва эркакнинг кўйлаги борми, кўрпа-тўшак ва чинни идишлар борми ҳаммасини йиғиб, олиб кетишга қулай бўлиши учун дарвоза олдига тўплаб қўйди. Кейин холасининг ён қўшнисини ошхонаси очиқлигини кўрибу ергаям кирди.

Ошхонада турган нон печини олиб чиқиб, униям ўмарган нарсаларининг ичига қўшиб қўйди. Энди “ўғригина бола” нинг олдида бу ўғирланган буюмларни олиб кетиш ва сотиш муаммоси турар эди. Хайдовчига “бу ердан кўчаяпман нарсаларимни олиб кетишим керак”, деган важ кўрсатиб, ўғирланган нарсаларни Сариосиё туманидаги дўконлардан бирига олиб бориб туширди. Баҳонаси ҳам тайёр “Тошкент шаҳрига иш юзасидан кетаяпти-ю, йўл кирага пули етимаётганлиги сабабли уйидаги баъзи нарсаларни сотишга мажбур бўляпти”…

Унинг гапларига ишонган дўкон сотувчиси у сўраган  300 минг сўм пулни бериб, нон печи ва чинни идишларни олиб қолади.

“Касалини яширган билан иситмаси ошкор этди-ю”, кўп вақт ўтмай у Жиззах шаҳридаги ошхоналардан бирида ишлаб юрганида ИИБ ходимлари томонидан гумондор сифатида қўлга олинди.

Зарар қопланганлиги, даъвогар томонидан даъводан воз кечилганлиги инобатга олиниб, қонун доирасида жазо тайинланди, албатта, Аммо виждони бор одам учун шаънига “ўғри” деган тамғанинг ёпишиши энг оғир жазо аслида… 

Жиноят ишлари бўйича Узун туман суди раиси

Ойбек Жуманов

Сурхондарё вилоят судининг судьяси

Зуфар Нарзиев

Шифокорнинг эътиборсизлиги фожеага сабаб бўлди

Шифокорларни инсон ҳаётини сақлаб қолувчи нажот фаришталари десак муболаға бўлмайди, аммо бу соҳада ҳам ўз касбига совуққонлик билан қараб, ўз вазифаларини лозим даражада бажармаслик ва бепарволик қилиш оқибатида ёш инсонларнинг бевақт умри  хазон бўлишига сабабчи бўлиб қолаётган шифокорларни учратиш мумкин.

          Лола Азизова (исм, фамилиялари ўзгартирилган) турмуш ўртоғи Рустам Инотов (исм, фамилиялари ўзгартирилган) билан не-не ниятларда турмуш қурди. Аллоҳ  уларга  фарзанд кутишдек ажойиб бир неъматни ҳам ато этди, аммо минг афсуски тиббиёт ходимларининг бепарволиги сабаб унинг ҳаёти туғруқ жараёнида фожеа билан тугади.

         Аслида воқеа бундай бўлганди. Лола Азизова турмуш ўртоғи билан бир неча йиллардан буён Тошкент шаҳрида яшаётганди, ўша ерда ҳомиладорлиги бўйича ҳисобда туриб, барча тиббий кўриклардан ўтганди, пандемия бошланиб, карантин эълон қилинганлиги сабабли Олтинсой туманига қайтиб келди ва келганидан сўнг Деновда 2 маротаба, Шўрчи туманида 1 маротаба тиббий кўрикдан ўтганди, унинг соғлиги яхши эди.

       Лола Азизованинг ой-куни етгандан сўнг, уни онаси, қайнонаси ва турмуш ўртоғи  биргаликда Олтинсой тумани туғруқ бўлимига олиб келишди. Шифокорлар Саид Авазов ва ( исм, фамилиялари ўзгартирилган), Адиба Ҳафизова ( исм,фамилиялари ўзгартилган, акушер гениколог) лар Лола Азизованинг аҳволи яхши эканлигини, худо ҳоҳласа эсон-омон фарзандини қўлига олиши мумкинлигини айтгандан сўнг  хотиржам бўлишди.

        Шифокорлар Саид Авазов ва Адиба Ҳафизовалар томонидан ҳомиладор Лола Азизованинг алмашув картасида унинг қон гуруҳи кам учрайдиган ОaB (I) Rh-манфий резус факторли эканлиги кўрсатилган бўлсада, бунга эътибор қаратмасдан, ушбу тоифадаги қон захирасини топиш чораларини кўрмаганлиги,  зудлик билан беморнинг умумий қон, биохимик ва сийдик таҳлили натижаларини олиб, мутахассисларни чақиртириб, беморни кўрикдан ўтказмаганлиги, кўрик ва таҳлил натижаларидан келиб чиққан ҳолда туғруқ режасини ишлаб чиқмаганлиги натижасида ҳомиладор Лола Азизовага нотўлиқ ташхис қўйилганлиги оқибатида  Лола Азизовада туғруқдан сўнг қон ивимаслиги туфайли қон кетиши тўхтамаслиги ҳолати кузатилишига, беморда бачадонни олиб ташлаш операциясини ўтказиш жараёнида ўз вақтида ушбу гуруҳ ва резус фактордаги қон захираси тайёрлаб қўйилмаганлиги, ушбу турдаги қон топилгунига қадар қон плазмаси қуйилмаганлиги натижасида ҳомиладор Лола Азизованинг ички қон кетишидан вафот этишига сабабчи бўлган.

         Балки шифокорлар томонидан ҳомиладор Лола Азизованинг қон гуруҳи резус манфийлигига эртароқ эътибор қилиб, зарур чоралар кўрилганида балки бир инсоннинг тақдири сақлаб қолинган бўлармиди.

          Суд, судланувчилар Саид Авазов ва Адиба Ҳафизоваларнинг айбига иқрор, қилмишидан пушаймонлигини, марҳуманинг қонуний вакилининг давоси йўқлигини жазони енгиллаштирувчи ҳолатлар деб топиб, уларнинг ҳаракатларида жазони оғирлаштирувчи ҳолатлар йўқ деб ҳисоблаб, Ўзбекистон Республикаси ЖКнинг 116-моддаси 3-қисми билан, шу Кодекснинг 45-моддасини қўллаб, 1 йил муддатга муайян ҳуқуқдан, яъни тиббиёт соҳасидаги вазифаларда ишлаш ҳуқуқидан маҳрум қилиб, 2 йил муддатга озодликни чеклаш жазоси тайинлади.

 Жиноят ишлари бўйича Олтинсой туман судининг раиси         Илҳом Абраев

Сурхондарё вилоят судининг жамоатчилик ва ОАВ билан алоқалар бўйича бош консультанти      Нилуфар Тўраева

Skip to content