Сурхондарё вилоят судининг “Судья ва суд аппарати ходимларининг маънавиятини ҳамда маданиятини оширишга қаратилган чора-тадбирлар” Режасининг ижросини таъминлаш, шунингдек судья ва суд ходимлари ўртасида соғлом турмуш тарзини тарғиб қилиш мақсадида, Сурхондарё вилоят судларида фаолият олиб бораётган судья ва суд ходимлари ўртасида футзал бўйича «Вилоят суди раиси кубоги» мусобақаси ўтказилди.
Мусобақада Сурхондарё вилояти судлари, туманлараро ва туман (шаҳар) судларининг судьялари ҳамда ходимларидан иборат таркиб топган жамоалар иштирок этди.
Кўтаринки руҳ ва уюшқоқлик билан ўтказилган мусобақада жамоалар биринчилик учун қизғин баҳс олиб бордилар. Ярим финал ўйинларидан сўнг ҳал қилувчи учрашувда вилоят суди ҳамда Сариосиё ва Узун туман судлари жамоалари баҳслашди.
Мусобақа якунига кўра, биринчи ўринни Сурхондарё вилоят суди жамоаси қўлга киритди. Иккинчи ўрин Сариосиё ва Узун туман судлари жамоасидан иборат таркибга насиб этди. Учинчи ўрин эсa Жарқўрғон, Қумқўрғон ва Қизириқ туман судлари жамоаларидан ташкил топган таркибга берилди.
Тантанали тақдирлаш маросимида мусобақанинг ғолиб жамоалари ҳамда энг фаол иштирокчиларга кубок, диплом ва эсдалик совғалари топширилди.
Мазкур спорт тадбири судьялар ва суд аппарати ходимлари ўртасида соғлом турмуш тарзини кенг тарғиб этиш, жисмоний тайёргарликни мустаҳкамлаш ҳамда жамоавийлик муҳитини кучайтиришга хизмат қилди. Бундай ташаббуслар тизимда соғлом муҳит ва самарали меҳнат фаолиятини таъминлашда муҳим омил бўлиб қолади.
МЕҲРИДДИН ХОЛБЕКОВ,
Сурхондарё вилоят судининг Кадрлар бўлими бош консультанти
Таъкидлаш жоизки, коррупция ҳар қандай давлат ва жамиятнинг сиёсий иқтисодий ривожланишига жиддий путур етказади, давлатнинг конституциявий асосларини, қонун устуворлигини заифлаштиради, пировардида инсон ҳуқуқ ва эркинларининг поймол бўлишга олиб келади. Шу боис коррупция мураккаб ижтимоий ҳодиса бўлиб, унга қарши курашиш учун алоҳида чораларни қўллаш самарали ҳисобланмайди. Коррупцияга қарши курашишда давлат ва жамиятнинг ўзаро жипслиги талаб этилади.
Шунга кўра, мамлакатимизда амалга оширилаётган суд-ҳуқуқ ислоҳотларининг мазмун-моҳияти, суд ходимларининг юриш-туриши, коррупцион ҳолатларга йўл қўймаслиги, фидоийлик билан ишлашни, оладиган иш ҳақига қаноат қилиши, агарда судда берилаётган иш ҳақи ўз эҳтиёжлари учун етарли бўлмаса, юқори иш ҳақи тўлайдиган ташкилотларда ишлаши мумкинлиги, судга келган фуқаролар билан хушмуомила бўлиши, иш бўйича тарафлар, тарафларнинг қариндошлари ва адвокатлар билан якин муносабатларга киришмаслик, ҳар бир ходим ўзини асраши лозимлиги, суд ходимлари Судьялар одоб-ахлоқи кодекси ва юриш-туриш қоидаларига сўзсиз амал қилишлари, суд ҳокимияти обрўси ва нуфузига путур етказадиган ҳатти-ҳаракатлардан тийилишлари лозим.
Биз ҳозирда тезкор ва шиддатли даврда яшаяпмиз. Энг асосийси, вақт бизни ҳеч қачон кутиб турмайди, ҳар бир соҳада босқичма-босқич амалга оширилаётган ишлар замирида инсон ва унинг манфаатлари ётади. Зеро, бугунги кунда жамият тараққиёти юксалишида юртимизнинг жаҳон ҳамжамиятида ўз ўрни борлиги қувонарли ҳол, демак, эришилаётган ютуқлар ўз-ўзидан бўлаётгани йўқ. Унинг ортида халқимизнинг машаққатли меҳнати бор. Ана шундай муваффақиятларга эришишда тўғрилик, соф виждонлик, давлат мулкига хиёнат қилмаслик каби хислатлар асосий ўрин тутишини жуда яхши биламиз. Лекин, айрим ҳолларда юқоридаги хислатларга амал қилмаган шахслар жиноятга қўл урадилар, хулоса қилиб айтганда, бундай жиноятлар кўчаси коррупция атамасини ифода этади.
Бугунги мақоламни бевосита коррупция мавзусига бағишлар эканман, аввало коррупция сўзининг маъноси ҳамда тизимда бу борада амалга оширилган ишларга тўхталиб ўтмоқчиман.
Порахўрларни одам гўштини ейдиган йиртқичларга ўхшатаман, айтишларича, улар бир марта одам гўшти мазасини тотганидан кейин инсонларни ов қилишни бошлар экан, фақатгина отиб ўлдириш билан дахшатли йиртқичлардан халос бўлиш мумкин эмиш, порахўр ҳам осонгина келадиган мол-дунёнинг мазасини тотганидан сўнг унга кўнгил қўяр экан, одамлар унга пора бериши учун шундай шартлар ўйлаб топарканки, уларни адо этиш жуда мушкул, айримлари эса деярли имконсиз.
Порахўрликни, порахўрларни жамиятдан таг-туги билан қўпориб ташлаш жуда қийин, чунки ўзини топ-тоза тутиб юрган одамлар ҳам бехосдан унинг таъмини татиб кўргандан кейин дарҳол унга мойил, ишқибоз бўлиб қолиб, ҳаётини хавф остига қолдиришдан ҳам чўчимай қўяди-да.
Бунга Хитойдаги вазиятни мисол қилиб келтирса бўлади, у ерда порахўрни умрбод қамоқ ёки ўлим жазоси кутиши аниқ, йилига юзлаб мулозимлар қатл қилинади, минглари қамоққа тортилади, ибрат бўлиш учун амалдорлар мажбурий равишда қамоқхоналарга экскурсияларга олиб борилади, лекин, барибир, Хитойда порухўрлик авж олган.
Шунинг учун порахўрларга қарши курашни тўхтатиш керак, аксинча, уларни қўллаб-қувватлаш, рағбатлантириш керак, лекин пора берган одам қўлга тушса, ўша заҳотиёқ гувоҳлар иштирокида айби бўйнига қўйилиб, суд қилинмасдан қамоққа тиқилиши керак, исм-шарифи, берган пораси миқдори, мақсади халққа ошкор қилиниши лозим, чунки бировларнинг ҳаққини кўзлаган, иши бошқалардан тезроқ ва осонроқ битишини истаган пора берадиган одам порахўрдан минг чандон хавфлироқ, бечора порахўрлар ҳам шундай манфурлар сабабли пайдо бўлади, уларнинг бу “фазилати” юқумлироқ, зарарлироқ, пора берадиганлар бузғунчи, баттол ва ўзбек тилидаги ҳамма ҳақоратли сўзларга лойиқ кимсалардир.
Коррупция – мансаб мавқеидан шахсий мақсадларда фойдаланиш билан боғлиқ бўлган ижтимоий-ҳуқуқий ҳодиса ҳисобланиб, аксарият ҳолларда коррупция деганда давлат амалдорлари томонидан шахсий манфаатларни кўзлаб, бойлик орттириш мақсадида фуқаролардан пора олиш, қонунга хилоф равишда пул даромадларини қўлга киритиш тушунилади.
Жорий йил 10 декабрь куни Президент Шавкат Мирзиёев коррупцияга қарши курашиш назоратини такомиллаштириш ва рақамлаштириш бўйича амалга оширилаётган ишлар ҳамда келгусидаги режалар тақдимоти билан танишиб, соҳани рақамлаштириш ва сунъий интеллект технологияларини жорий қилиш бўйича режа ва таклифлар тақдимот қилинди.
Биринчидан, коррупцияга қарши курашишда иштирок этувчи идоралар, давлат органлари, илмий муассасалар ва фуқаролик жамияти институтларининг ҳаракатларини уйғунлаштирувчи Коррупцияга қарши курашиш кластерини ташкил этиш таклиф этилди, бунда “таҳлил-кураш- натижа” занжирига асосланган, Коррупцияга қарши курашиш миллий кенгаш бошқарувидаги ягона тизим жорий этилади, ҳар бир субъектнинг вазифалари аниқ белгиланиб, агентлик томонидан сарҳисоб ва доимий мониторинг йўлга қўйилади.
Иккинчидан, “Хавф-таҳлил маркази” ташкил этиш зарурлиги таъкидланди, янги марказ давлат органларининг 30 дан ортиқ ахборот базаси билан интеграция қилинган ҳолда коррупция хавф-хатарларини сунъий интеллект орқали таҳлил қилиш имконини беради, марказда коррупция хавф-хатарларини баҳолаш бўйича дастурий маҳсулотлар ишлаб чиқилади, давлат харидлари, манфаатлар тўқнашуви, давлат органлари фаолиятининг очиқлиги билан боғлиқ қонунбузилишларни аниқлашга қаратилган замонавий ахборот тизимлари яратилади, рақамли назорат механизмларини жорий этиш орқали муқаддам коррупция учун судланган шахсларнинг қайта давлат хизматига қабул қилиниши чекланади.
Учинчидан, “Э-қарор” тизимида ҳужжатларнинг очиқ эълон қилиниши устидан назорат ҳамда бюджет маблағларидан фойдаланишда жамоатчилик назорати имкониятларини кенгайтирилади.
Тўртинчидан, соҳалар ва тармоқларда коррупция омилларини бартараф этиш мақсадида лойиҳа офислари ташкил этилади, ушбу офислар коррупциявий жиноятлар кўпайган, фуқаролар норозилиги юқори, бюрократик тўсиқлар мавжуд ва рақамлаштириш даражаси паст бўлган йўналишларда манзилли ишлаш механизмини жорий этади, танланган соҳа бўйича аниқ ташхис асосида белгиланган вазифалар амалга оширилади, соҳада кутилган натижага эришилгунга қадар лойиҳа офиси ўз фаолиятини давом эттиради, лойиҳа амалга оширилаётган ташкилот томонидан молиялаштирилади, лойиҳа якунлари бўйича ҳисобот тайёрланиб, жамоатчиликка очиқ тарзда эълон қилинади.
Бешинчидан, кенг жамоатчиликни коррупцияга қарши курашишга янада кенг жалб этиш мақсадида инвестиция лойиҳаларини мониторинг қилувчи ташаббускор гуруҳлар фаолияти кенгайтирилади, инвестиция лойиҳалари доирасида объектларда амалга оширилаётган қурилиш-монтаж ишларини назорат қилиш жараёнида маҳалла фаолларининг иштирокини таъминлаш механизмлари жорий этилади.
Олтинчидан, коррупция ҳақида хабар бераётганлар сонини ошириш мақсадида уларга ҳимоя ордери бериш йўлга қўйилади, рағбатлантиришнинг реал механизмини жорий этилади, айни мақсадда “Коррупция ва коррупция билан боғлиқ ҳуқуқбузарлик ҳақида хабар берган шахсларни ҳимоя қилиш тўғрисида”ги қонуни лойиҳаси ишлаб чиқилган.
Еттинчидан, коррупцияга қарши курашишда юқори фаоллик ва ташаббус кўрсатган фуқароларни рағбатлантириш мақсадида “Коррупцияга қарши курашишга қўшган ҳиссаси учун” кўкрак нишони таъсис этилади.
Муҳтарам Президентимиз Олий Мажлисга йўллаган мурожаатномасида, “бугунги кунда ислоҳотлар самараси кўп жиҳатдан тўртта муҳим омилга-яъни, қонун устуворлигини таъминлаш, коррупцияга қарши қатъий курашиш, институционал салоҳиятни юксалтириш ва кучли демократик институтларни шакллантиришга боғлик эканлигини, мамлакатимизнинг ривожланишига тўсиқ бўлаётган энг долзарб масала коррупцияни бартараф этишга алоҳида эътибор қаратиш, коррупцияга қарши курашишда алоҳининг барча қатламлари энг яхши мутахассислар жалб қилинмас экан жамиятмизнинг барча аъзолари таъбир жоиз бўлса “ҳалоллик ваксинаси” билан эмланмас экан ўз олдимизга қўйган юксак марраларга эриша олмаслигимизни, шу билан бирга, суд остонасида қадам қўйган ҳар бир инсон Ўзбекистонда адолат ҳукм сураётганлигига тўла ишонч ҳосил қилиши керак”-деб таъкидлаган эдилар.
Тараққиётининг янги босқичига қадам қўяётган Ўзбекистон учун коррупциянинг ҳар қандай шаклдаги кўриниши ислоҳотлар шиддатини сусайтириши билан хавфли.
Шу боисдан ҳам давлат раҳбари Шавкат Мирзиёев ўз ваколатига киришиши билан Президент сифатида имзо чеккан энг биринчи ҳужжат “Коррупцияга қарши курашиш тўғрисида”ги Ўзбекистон Республикаси Қонуни бўлди, ушбу қонун меъёрларининг самарали ижросини таъминлаш, жамият ва давлат ҳаётининг барча соҳаларида коррупциянинг олдини олишга доир чора-тадбирларни ўз вақтида ва сифатли амалга ошириш мақсадида Президентнинг 2017 йил 2 февралдаги Қарори билан “коррупцияга қарши курашиш бўйича давлат дастури” қабул қилинди, дастур доирасида бир қатор қонун лойиҳалари ишлаб чиқилди, мавжудлари инвентаризациядан ўтказилди, умуман олганда, сўнгги йилларда қилинган ишлар таҳлили аҳолининг ҳуқуқий онги ва ҳуқуқий маданиятини оширишга, жамиятда коррупцияга муросасиз муносабатни шакллантиришга йўналтирилган тизимли чоралар кўрилганини кўрсатиб турибди.
Ислоҳотларни амалга ошириш доирасида фуқароларнинг ҳуқуқ ва манфаатларини ҳимоя қилиш, давлат ҳокимияти ва бошқаруви органлари фаолияти очиқлигини, жамоат ва парламент назоратини таъминлаш механизмлари такомиллаштирилди, шунингдек, ҳуқуқни муҳофаза қилиш ва суд органлари фаолиятининг ҳуқуқий асослари ислоҳ қилинди.
Жумладан, суд органларида коррупцияга қарши муросасиз кураш эълон қилинган, бунда суд органларидаги коррупция ҳолатлари ҳақида маълумотларни Telegram-ботканалига, ишончтелефон рақамига ёки Олий суднинг расмий веб-сайтидаги махсус платформага юбориш мумкин. Юборилган хабарлар белгиланган тартибда кўриб чиқилади ҳамда мурожаат қилувчининг шахси сир сақланиши кафолатланади.
Албатта, бажарилган ишлар салмоқли, аммо биз кечаги қилган ишимизнинг натижасига маҳлиё бўлиб қолсак, эртанги ишимизнинг якуни биз кутганчалик бўлмаслиги табиий.
Шундан келиб чиққан ҳолда, иқтисодиётни янада ўстириш, халқ фаровонлигини ошириш, мамлакатда инвестиция муҳитини яхшилаш борасидаги стратегик вазифаларни ҳал этиш муҳим аҳамиятга эга, бу эса коррупцияга қарши курашиш соҳасида давлат сиёсатининг самарали амалга оширилишини таъминлаш бўйича янги тизимли чоралар кўрилишини тақозо қилмоқда.
Хулоса қилиб айтганда, жамиятда адолатлилик ғояси, барчанинг қонун олдида тенглиги, фуқароларнинг ҳуқуқ ва эркинликлари, қонуний манфаатларини ҳимоя қилишда муҳим ҳужжат ҳисобланади, адолат устувор бўлган мамлакатда эса тараққиёт, халқ фаровонлиги, ислоҳотлар самараси таъминланади.
Мамалакатимизда оилаларни мустаҳкамлаш, ёшлар тарбиясига алоҳида эътибор қаратиш ва бу йўлда қайғуришга асосий вазифа сифатида ёндашилади. Чунки, бу вазифа ҳар бир оиланинг фарзанд олдидаги бурчини янада теранроқ англашини, оилада тарбия учун зарур бўлган муҳит – аҳиллик ва якдилликни талаб қилади.
Дарҳақиқат, ҳар бир ота-она вояга етмаган фарзандларини боқиш ва уларнинг келажаги учун масъулдир. Бироқ, айрим ҳолларда бу мажбуриятга бефарқ қараётган ота-оналар ҳам учраб турибди.
Музработ туманида яшовчи бир оилада эр-хотин ўртасидаги келишмовчиликлар оқибатида икки нафар вояга етмаган бола она қарамоғида қолади. Суд қарорига кўра, ота болалар фойдасига алимент тўлаши шарт этиб белгиланган бўлишига қарамасдан, у узоқ вақт давомида ўзининг мажбуриятини бажармасдан келган.
Мажбурий ижро бюроси Музработ туман бўлими давлат ижрочилари томонидан қарздор отага нисбатан маъмурий баённома расмийлаштирилиб, иш қонуний тўхтамга келиш учун судга юборилади.
Жиноят ишлари бўйича Музработ туман судида ўтказилган очиқ суд мажлисида иш ҳужжатлари атрофлича кўриб чиқилиб, ота 26 миллион сўмдан ортиқ алимент қарздорлигини тўлашдан бўйин товлаганлиги сабабли суд қарори билан 15 сутка маъмурий қамоқ жазоси тайинланди.
Мана болалар таъминотига бефарқ муносабатда бўлган қарздор отага нисбатан жазо муқаррарлилиги таъминланди.
Таъкидлаш керакки, фарзандлар камолоти, таълим-тарбияси ва уларни моддий жиҳатдан таъминлаш барча ота-оналарнинг зиммасидаги мажбуриятлардан бири эканини эсдан чиқармаслик керак.
АЗАМАТ ШОМУРОДОВ,
Сурхондарё вилоят судининг жиноят ишлари бўйича судьяси
Дарҳақиқат, инсон ҳамиша ҳалол топгани ортидан умргузаронлик қилади, рўзғор тебратади. Пешана тери билан топилган ризқ албатта татийди. Афсуски шундай инсонлар ҳам борки, текин даромад топиб яшашни ўзига гўёки шиор қилиб олганкимсалар ҳам орамизда учраб туради.
Фикримизни бир жиноят тафсилотига қаратсак.
Ноилахон Хакимова (исм ва фамилияси ўзгартирилган) кўп йиллардан буён савдо-сотиқ ишлари билан шуғулланиб келади. Аммо у жиноий йўл билан мўмай даромад кўрмоқчи бўлди.
Нега дейсизми? Ноилахон таркибида кучли таъсир қилувчи моддаларни қонунга хилоф равишда ўтказиш мақсадида, ўзининг ушбу турдаги моддаларни сотишга лицензияси ва тегишли рухсатномаси йўқ бўлса-да, ўзига олдиндан таниш бўлмаган шахсдан келгусида ўтказиш учун таркибида кучли таъсир қилувчи бир қанча дори воситаларини келишилган нархда сотиб олади.
Шундан сўнг у олган дориларни ўзининг буюм бозоридаги савдо дўконининг растасига сотиш учун жойлаштиради. Ҳуқуқни муҳофаза қилувчи орган ходимлари томонидан 2024 йил 19 апрель куни ўтказилган тезкор тадбирда унинг бу ҳаракатларига чек қўйилади. Мижозга жами 450 минг сўмга юқоридаги дори воситаларини сотган вақтда тадбир иштирокчилари томонидан ушланади ва дори воситалари ундан тегишли тартибда ҳужжатлаштириб олинади.
Бежизга айтишмаганда, кўза кунда эмас, кунида синади деб!
Қўзғатилган жиноят иши очиқ суд мажлисида жиноят ишлари бўйича Термиз шаҳар судида кўриб чиқилди. Ноилахон эса айбига тўлиқ иқрор қилмишидан чин кўнгилдан пушаймонлигини билдириб, суддан енгиллик беришни сўради.
Суд унинг аёллигини, муқаддам судланмаганлигини, қарамоғида бир нафар фарзанди борлигини, шунингдек содир этган қилмишини енгиллаштирувчи ва оғирлаштирувчи ҳолатларини эътиборга олиб, Ўзбекистон Республикаси Жиноят кодексининг 2511-моддаси 1-қисми билан айбдор деб топиб, 1 (бир) йилга озодликни чеклаш жазосини жазосига ҳукм қилди.
Мамлакатимизда қонун устувор ва ҳар бир содир этилган жиноятга эса жазо муқаррарлиги таъминланади. Қинғир ишлар билан боғлиқ воқелик якунидан судланувчи хулоса чиқариб, жиноят кўчасига қайта қадам босмаслиги учун аччиқ сабоқ бўлса, ажабмас.
ОЙБЕК ЖУМАНОВ,
Сурхондарё вилоят судининг жиноят ишлари бўйича судьяси
Кейинги йилларда мамлакатимизда инсон ҳуқуқларини ҳимоя қилиш тизимини «Инсон қадри учун» тамойили асосида янги босқичга кўтариш, суд ва ҳуқуқни муҳофаза қилувчи органлар фаолиятида шахснинг ҳуқуқ ҳамда эркинликлари ҳимоясининг кафолатларини кучайтириш, шунингдек, аҳолининг ҳуқуқни муҳофаза қилиш тизимига бўлган ишончини мустаҳкамлашга қаратилган кенг кўламли ишлар олиб борилаётганидан барчамиз хабардормиз.
Шу билан бир қаторда суд-тергов амалиёти инсон ҳуқуқ ва эркинликларини ҳимоя қилиш кафолатларини таъминлаш юзасидан самарали механизмлар тўлиқ ишга солинмаганлиги, жиноят содир этганликда айбланаётган шахснинг эркинлик ва шахсий дахлсизликка оид конституциявий ҳуқуқларини суд орқали ишончли таъминлаш чораларини кучайтириш зарурати мавжудлигини кўрсатмоқда.
Жумладан, Ўзбекистон Республикаси Президенти томонидан 2024 йил 10 июнда “Тезкор-қидирув ҳамда тергов фаолиятида шахснинг ҳуқуқ ва эркинликларини ишончли ҳимоя қилиш кафолатларини янада кучайтириш чора-тадбирлари тўғрисида”ги Фармони қабул қилинди.
Ушбу Фармонига кўра, ишни судга қадар юритиш босқичида жиноят ишлари бўйича туман ва шаҳар судларида тергов судьяси лавозими жорий этилди.
Тергов судьясига жиноят материалларини, санкциялар ва мажбурлов чораларини қўллаш масаласини кўриб чиқиш ҳамда маъмурий ҳуқуқбузарликлар тўғрисидаги ишларни кўриб чиқиш ваколатлари берилди.
Бундан ташқари, тергов судьясига қамоққа олиш ёки уй қамоғи тарзидаги эҳтиёт чорасини қўллаш, қамоқда сақлаш ёки уй қамоғи муддатини узайтириш, паспортнинг (ҳаракатланиш ҳужжатининг) амал қилишини тўхтатиб туриш, мурдани эксгумация қилиш, почта-телеграф жўнатмаларини хатлаш, тинтув ўтказиш, телефонлар ва бошқа телекоммуникация қурилмалари орқали олиб бориладиган сўзлашувларни эшитиб туриш, улар орқали узатиладиган ахборотни олиш, мол-мулкни хатлаш каби санкцияларни бериши вазифаси юклатилди.
Шунингдек, тергов судьяси айбланувчини лавозимидан четлаштириш, шахсни тиббий муассасага жойлаштириш, айбланувчининг тиббий муассасада бўлиши муддатини узайтириш, ушлаб туриш муддатини қирқ саккиз соатга қадар узайтириш, гувоҳ ва жабрланувчининг (фуқаровий даъвогарнинг) кўрсатувларини олдиндан мустаҳкамлаш каби мажбурлов чораларини қўллаши мумкин.
Жиноят ишлари бўйича судга қадар иш юритув даврида тергов судьяси томонидан процессуал қарорларга берилган санкциялар фақатгина апелляция инстанциясида Қорақалпоғистон Республикаси суди, вилоятлар ва Тошкент шаҳар судлари, Ўзбекистон Республикаси Ҳарбий суди томонидан якка тартибда қайта кўриб чиқилиши тартиби белгиланди.
-қонун устуворлигини, ижтимоий адолатни, фуқаролар тинчлиги ва тотувлигини таъминлаш;
-фуқаролар ва юридик шахсларнинг ҳуқуқлари ҳамда қонуний манфаатларини суд йўли билан самарали ҳимоя қилиш.
Тергов судьяси ўз фаолиятини мустақил амалга ошириб, фақат қонунга бўйсунади ҳамда тергов судьясига одил судловни амалга ошириш билан боғлиқ бўлмаган ҳар қандай вазифалар юклатилишига йўл қўйилмаслиги;
-тергов судьяларини лавозимга тайинлаш ва лавозимидан озод қилиш, шунингдек, судьялар корпусини шакллантириш қонунда белгиланган тартибга мувофик, амалга оширилиши;
-тергов судьясининг ташкилий фаолиятига раҳбарлик тегишинча Қорақалпоғистон Республикаси суди, вилоятлар ва Тошкент шаҳар судлари, Ўзбекистон Республикаси Ҳарбий суди раислари томонидан амалга оширилиши белгиланди.
Таъкидлаш лозимки, мазкур фармон келгусида суд тизими тузилмасини ислоҳ қилишга, қонун устуворлигини, ижтимоий адолатни, фуқаролар тинчлиги ва тотувлигини таъминлашга, фуқаролар ва юридик шахсларнинг ҳуқуқлари ҳамда қонуний манфаатларини суд йўли билан самарали ҳимоя қилишга хизмат қилади.
АЗАМАТ ШОМУРОДОВ,
Сурхондарё вилоят судининг жиноят ишлари бўйича судьяси
Бугунги кунда коррупция нафақат алоҳида бир давлат, балки бутун дунё миқёсида энг катта муаммолардан бири сифатида баҳоланмоқда. Ўзбекистон ҳам бу иллатга қарши курашни миллий тараққиётнинг энг муҳим вазифаларидан бири сифатида белгилаб олган.
Ўзбекистон Республикасида коррупцияга қарши курашиш миллий кенгаши, махсус агентликлар ва парламент қўмиталари ташкил этилди. Бу тузилмалар коррупцияга қарши давлат сиёсатини мувофиқлаштириш, қонунчиликни такомиллаштириш ва амалий назоратни кучайтиришга хизмат қилмоқда. Коррупция нафақат иқтисодий, балки ижтимоий ва сиёсий барқарорликка ҳам таҳдид солувчи иллат сифатида баҳоланмоқда. Ўзбекистон Республикасида коррупцияни олдини олиш давлат сиёсатининг энг муҳим вазифаларидан бири сифатида белгиланган. “Коррупцияга қарши курашиш тўғрисида”ги Қонун ва унга асосланган миллий стратегиялар коррупцияга қарши курашнинг ҳуқуқий пойдеворини яратди.
Коррупцияга қарши кураш фақат давлат идоралари фаолияти билан чекланиб қолмайди. Жамиятда ҳам бу иллатга нисбатан муросасизлик кайфиятини шакллантириш муҳим аҳамият касб этмоқда. Оммавий ахборот воситалари, ижтимоий тармоқлар ва фуқаролик жамияти институтлари коррупция ҳолатларини очиқлашда фаол иштирок этмоқда.
Президентимизнинг ташаббуси билан коррупцияга қарши курашда фуқароларнинг бевосита иштирокини таъминлаш учун турли платформалар яратилди. Бу эса жамиятда адолат ва ҳалоллик тамойилларини мустаҳкамлашга хизмат қилмоқда.
Суд тизими коррупцияга қарши курашнинг энг муҳим бўғини ҳисобланади. Чунки, адолатли суд ҳокимияти бўлмаса, коррупцияга қарши кураш самарали бўлиши мумкин эмас. Шу боис, мамлакатимизда суд тизимини ислоҳ қилиш, уни очиқ ва шаффоф қилишга алоҳида эътибор қаратилмоқда.
Сўнгги йилларда суд мажлисларини онлайн трансляция қилиш, суд қарорларини интернетда эълон қилиш, судяларнинг фаолиятини жамоатчилик назорати остида олиб бориш каби механизмлар жорий этилди. Бу эса фуқароларнинг суд тизимига бўлган ишончини оширмоқда.
Суд тизимида коррупцияга мутлақ муросасизлик тамойили белгиланган. Ҳар қандай коррупция ҳолати судялар ва суд ходимлари учун энг оғир жазога сабаб бўлмоқда. Бу орқали суд ҳокимиятининг мустақиллиги ва ҳалоллиги таъминланмоқда.
Коррупцияга қарши кураш ва суд тизимида шаффофликни таъминлаш Ўзбекистон тараққиётининг энг муҳим йўналишларидан биридир. Муросасизлик, очиқлик ва шаффофлик тамойиллари жамиятда адолатни қарор топтириш, халқнинг давлатга бўлган ишончини мустаҳкамлашга хизмат қилмоқда.
Таъкидлаш керакки, коррупцияга қарши кураш фақат давлатнинг эмас, балки бутун жамиятнинг вазифаси бўлиб қолмоқда. Ҳар бир фуқаро ҳалоллик ва адолат тамойилларига амал қилса, мамлакатимизда коррупцияга қарши кураш янада самарали бўлади.
БЕХРУЗ СИДИҚОВ,
Жиноят ишлари бўйича Музработ туман судининг тергов судьяси
Суд-ҳуқуқ тизимини рақамлаштириш давлат бошқарувида очиқлик, адолат ва самарадорликни таъминлашга қаратилган муҳим йўналишлардан биридир. Мазкур жараёнда замонавий ахборот-коммуникация технологияларини жорий этиш орқали суд ишларини юритишда инсон омилини камайтириш ва шаффоф механизмларни яратиш асосий мақсад этиб белгиланган.
Хусусан, суд жараёнларининг электрон шаклга ўтказилиши, ишларни автоматик тақсимлаш, суд мажлисларини аудио ва видео қайд этиш ҳамда суд ҳужжатларининг очиқ электрон базаларда жойлаштирилиши қарорлар қабул қилишда субъектив ёндашувлар ва ноқонуний аралашувларнинг олдини олишга хизмат қилади. Натижада суд фаолиятида ҳисобдорлик ва очиқлик даражаси сезиларли ошади.
Инсон омилининг қисқариши суд тизимида коррупциявий ҳолатлар хавфини камайтириб, қарорларнинг фақат қонун ва далилларга асосланган ҳолда қабул қилинишини таъминлайди. Шу билан бирга, рақамлаштириш фуқаролар ва тадбиркорлик субъектлари учун суд хизматларидан фойдаланишни соддалаштириб, суд муҳокамаларининг тезкор ва қулай бўлишига замин яратади.
Суд тизимини рақамлаштириш – бу технологик янгиланиш билан бир қаторда, жамиятда қонун устуворлигини мустаҳкамлаш, фуқароларнинг суд органларига бўлган ишончини ошириш ҳамда адолатли судловни таъминлашга қаратилган стратегик аҳамиятга эга ислоҳотдир.
Маълумки, Ўзбекистон Республикаси Фуқаролик кодексининг 7 ва 8-бобида моддий ҳамда номоддий неъматлар тушунчаси ёритиб ўтилган.
Мол-мулк фуқаролик ҳуқуқлари объекти сифатида кўчмас мулкка ва кўчар мулкка бўлинади.
Кўчмас мулк жумласига ер участкалари, ер ости бойликлари, бинолар, иншоотлар, кўп йиллик дов-дарахтлар ва ер билан узвий боғланган бошқа мол-мулк, яъни белгиланган мақсадига номутаносиб зарар етказмаган ҳолда жойини ўзгартириш мумкин бўлмайдиган объектлар киради.
Қонунда бошқа мол-мулк ҳам кўчмас мол-мулк қаторига киритилиши мумкин.
Кўчмас мол-мулкка бўлган ҳуқуқларни қўлга киритиш ва улар бекор бўлишининг хусусиятлари қонун билан белгилаб қўйилади.
Кўчмас мулк жумласига кирмайдиган мол-мулк кўчар мулк ҳисобланади. Кўчар мулкка бўлган ҳуқуқларни рўйхатдан ўтказиш талаб этилмайди, қонунда назарда тутилган ҳоллар бундан мустасно.
Кўчмас мулкка эгалик ҳуқуқи ва бошқа ашёвий ҳуқуқлар, бу ҳуқуқларнинг вужудга келиши, бошқа шахсларга ўтиши, чекланиши ва бекор бўлиши давлат рўйхатидан ўтказилиши керак.
Кўчмас мол-мулкка бўлган ҳуқуқларни ва у ҳақда тузиладиган битимларни давлат рўйхатидан ўтказувчи орган ҳуқуқ эгасининг илтимосига кўра амалга оширилган рўйхатдан ўтказишни рўйхатдан ўтказилган ҳуқуқ ёки битим тўғрисида ҳужжат бериш ёхуд рўйхатдан ўтказиш учун тақдим этилган ҳужжатга устхат ёзиш йўли билан тасдиқлаши шарт.
Кўчмас мол-мулкка бўлган ҳуқуқларни ва у ҳақда тузиладиган битимларни давлат рўйхатидан ўтказувчи орган амалга оширилган рўйхатдан ўтказиш ҳамда рўйхатдан ўтказилган ҳуқуқлар ҳақидаги ахборотни ҳар қандай шахсга бериши шарт.
Ахборот, рўйхатдан ўтказиш қаерда амалга оширилганидан қатъи назар, кўчмас мол-мулкни рўйхатдан ўтказувчи ҳар қандай орган томонидан берилади.
Кўчмас мол-мулкка бўлган ҳуқуқни ёки у ҳақда тузилган битимни давлат рўйхатидан ўтказишни рад этиш ёхуд рўйхатдан ўтказиш муддатларининг бузилиши устидан судга шикоят қилиниши мумкин.
Давлат рўйхатидан ўтказиш тартиби ва рўйхатдан ўтказишни рад этиш асослари қонунчилик билан белгилаб қўйилади.
Бутун корхона мулкий комплекс сифатида кўчмас мулк ҳисобланади.
Бутун корхона ёки унинг қисми олиш-сотиш, гаровга қўйиш, ижара ҳамда ашёвий ҳуқуқларни белгилаш, ўзгартириш ва бекор қилиш билан боғлиқ бошқа битимларнинг объекти бўлиши мумкин.
Мулкий комплекс бўлган корхона таркибига унинг фаолияти учун мўлжалланган ҳамма мулк турлари, шу жумладан ер участкалари, бинолар, иншоотлар, ускуна, инвентар, хом ашё, маҳсулот, талаб қилиш ҳуқуқи, қарзлар, шунингдек корхонани, унинг маҳсулоти, ишлари ва хизматларини акс эттирувчи хусусий аломатларга (фирма номи, товар белгилари, хизмат кўрсатиш белгилари) бўлган ҳуқуқлар ва бошқа мутлақ ҳуқуқлар, агар қонун ёки шартномада бошқача тартиб назарда тутилган бўлмаса, киради.
Ашёлар фуқаролик ҳуқуқларининг объектлари сифатида қуйидагиларга бўлинади:
-хусусий ва турга хос аломатлари билан белгиланган ашёлар;
-бўлинадиган ва бўлинмайдиган ашёлар;
-истеъмол қилинадиган ва истеъмол қилинмайдиган ашёлар;
-асосий ва мансуб ашёлар;
-мураккаб ашёлар.
Алоҳида, фақат ўзигагина хос, уни бир хил ашёлар орасидан ажратиб турадиган ва шу тариқа хусусий аломатларга эга бўлган ашё хусусий аломатлари билан белгиланган ашё ҳисобланади. Хусусий аломатлари билан белгиланган ашёлар жумласига ноёб, яъни ўзи бир дона бўлган ашёлар, шунингдек муайян усул билан ажратиб қўйилган ашёлар (муҳр босиш, алоҳида белгилар тушириш, номер, рақам бериш ва шу кабилар) киради.
Хусусий аломатлари билан белгиланган ашёлар бошқаси билан алмаштириб бўлмайдиган ашёлардир.
Бир турдаги ҳамма ашёларга хос аломатларга эга бўлган ҳамда сони, оғирлиги, ўлчови ва шу кабилар билан белгиланадиган ашёлар турга хос аломатлари билан белгиланадиган ашёлар ҳисобланади.
Турга хос аломатлари билан белгиланадиган ашёлар бошқаси билан алмаштирса бўладиган ашёлардир.
Бўлиш натижасида ҳар қайси қисми бутуннинг хоссаларини ўзида сақлаб қоладиган ва шу билан бирга ўзининг хўжалик (мақсадли) аҳамиятини йўқотмайдиган ашё бўлинадиган ашё ҳисобланади.
Бўлиш натижасида қисмлари дастлабки ашёнинг хоссаларини йўқотадиган, унинг хўжалик (мақсадли) аҳамиятини ўзгартирадиган ашё бўлинмайдиган ашё ҳисобланади.
Бир карра фойдаланиш натижасида йўқолиб кетадиган ёки дастлабки ҳолатида мавжуд бўлмай қоладиган ашёлар (хом ашё, ёқилғи, озиқ-овқат маҳсулотлари ва шу кабилар) истеъмол қилинадиган ашёлар ҳисобланади.
Қайта-қайта фойдаланишга мўлжалланган, бунда ўзининг дастлабки ҳолатини узоқ вақт давомида сақлаб қоладиган ҳамда аста-секин емирилиб борадиган ашёлар (бинолар, ускуналар, транспорт воситалари) истеъмол қилинмайдиган ашёлар ҳисобланади.
Агар турли хил ашёлар бирикманинг моҳияти билан белгиланадиган вазифаси бўйича фойдаланиш имконини берадиган яхлит бир бутунни ташкил этса, улар битта ашё (мураккаб ашё) ҳисобланади.
Мураккаб ашё хусусида тузилган битим, агар шартномада бошқача тартиб белгилаб қўйилган бўлмаса, унинг барча таркибий қисмларига тааллуқли бўлади.
Ашёдан келадиган ҳосил ва даромадлар, агар қонун ёки шартномада бошқача тартиб белгилаб қўйилган бўлмаса, ашё эгасига тегишлидир.
Хулоса ўрнида шуни айтиш керакки, юқоридагилардан ташқари, қонунчиликда бошқача тартиб белгиланган бўлмаса, мол-мулк тўғрисидаги умумий қоидалар ҳайвонларга нисбатан ҳам қўлланилиши, пул, валюта қимматликлари, қимматли қоғозлар ҳам моддий неъматлар қаторига киради.
Болалар (вояга етмаган шахслар)га яхши тарбия бериб, уларни тўғри йўлга солиш ота-оналар, жамият ва давлатнинг муҳим вазифаси. Бу тўлақонли амалга оширилганда, бола вояга етганда комил шахсга айланади.
Аксинча бўлса, бола турли номақбул кўчаларга кириши, ҳатто жиноятга қўл уриши мумкин.
Бизга маълумки, сўнгги йилларда мамлакатимизда вояга етмаганларнинг манфаатларини ҳимоя қилишга, уларнинг ҳуқуқларини, эркинликларини ва қонуний манфаатларини давлат томонидан кафолатлашга қаратилган бир қатор ислоҳотлар амалга оширилмоқда.
Шу билан бирга вояга етмаганларга нисбатан жиноий жавобгарликни янада либераллаштириш, ўн саккиз ёшга тўлгунига қадар содир этган жинояти учун жазони ўтаб бўлган шахсни судланмаган деб ҳисоблашнинг алоҳида тартибини белгилаш зарурияти юзага келмоқда.
Жорий йилнинг 23 октябрь куни Ўзбекистон Республикасининг “Вояга етмаганларга нисбатан жиноий жавобгарлик янада либераллаштирилиши муносабати билан Ўзбекистон Республикасининг Жиноят кодексига қўшимча ва ўзгартиришлар киритиш тўғрисида”ги ЎРҚ-1092 сонли Қонуни қабул қилинди.
Ушбу Қонун Қонунчилик палатаси томонидан 2023 йил 4 июлда қабул қилинган, Сенат томонидан 2025 йил 1 августда маъқулланган ва расмий эълон қилинган кундан эътиборан кучга кирган.
Мазкур Қонунни асосий жихати Ўзбекистон Республикасининг Жиноят кодексига ўн саккиз ёшга тўлгунига қадар содир этган ўта оғир бўлмаган жинояти учун жазони ўтаб бўлган шахс судланмаган деб ҳисобланишини, вояга етмаганларга нисбатан озодликни чеклашнинг ҳамда озодликдан маҳрум қилишнинг энг кам муддати олти ойдан бир ойгача қисқартирилишини назарда тутувчи қўшимча ва ўзгартиришлар киритилди.
Қонун вояга етмаганларнинг жиноий жавобгарлигини янада либераллаштиришга хизмат қилади ва ўн саккиз ёшга тўлгунига қадар содир этган жинояти учун жазони ўтаб бўлган шахсга ҳаётини судланганлик тамғасидан ҳоли тарзда давом эттириши учун шароит яратади.
Жумладан, Жиноят кодексининг 77-моддаси олтинчи қисм билан тўлдирилди. Яъни, «Ўн саккиз ёшга тўлгунига қадар содир этган жинояти учун тайинланган жазони ўтаб бўлган шахс судланмаган ҳисобланади, бундан ўта оғир жиноятлар ёки содир этган жинояти учун тайинланган жазони ўтаб бўлганидан кейин ўн саккиз ёшга тўлгунига қадар қасддан янги жиноят содир этиш ҳоллари мустасно»;
Бундан ташқари, мазкур кодекснинг 841-модданинг матнидаги «олти ойдан» деган сўзлар «бир ойдан» деган сўзлар билан алмаштирилсин;
Шунингдек, 85-модданинг биринчи қисмидаги «олти ойдан» деган сўзлар «бир ойдан» деган сўзлар билан алмаштирилсин деб белгиланди.
Давлатимиз раҳбарининг 2023 йил 28 февралдаги “2022 – 2026 йилларга мўлжалланган Янги Ўзбекистоннинг тараққиёт стратегиясини “Инсонга эътибор ва сифатли таълим йили”да амалга оширишга оид давлат дастури тўғрисида”ги фармонида вояга етмаганларга нисбатан жиноий жавобгарликни янада либераллаштириш вазифаси белгиланган эди.
Қонунга кўра, вояга етмаганларга нисбатан озодликни чеклашнинг ҳамда озодликдан маҳрум қилишнинг энг кам муддати олти ойдан бир ойгача қисқартирилди.
Таъкидланганимиздек, вояга етмаганга “судланганлик тамғаси” қўйилса, бу унинг ҳаётига салбий таъсир қилиши турган гап. Шунинг учун эндиликда уларни бу тамғадан халос қилиш амалиёти йўлга қўйилди.
Хулоса ўрнида айтиш керакки, Қонун билан вояга етмаганларнинг жиноий жавобгарлиги янада либераллаштирилиши эндиликда ўн саккиз ёшга тўлгунига қадар содир этган жинояти учун жазони ўтаб бўлган шахсга ҳаётини судланганлик тамғасидан холи тарзда давом эттириши учун уларга шароит яратилади.
ОЙБЕК ЖУМАНОВ,
Сурхондарё вилоят судининг жиноят ишлари бўйича судьяси
У каждого государства существует символы независимости и суверенитета. Государственный гимн Республики Узбекистан является признаком и символом нашего государственного суверенитета и представляет страну на международных отношениях.
10 декабря 1992 года был принят закон Республики Узбекистан о Государственном гимне. Настоящий закон состоит из 13 стетьей. Автором текста Государственного гимна Республики Узбекистан является народный поэт А.Арипов, а музыкальная редакция сочинена М.Бурхановым.
Согласно статьи 2 данного Закона Государственный гимн является символом государственного суверенитета, глубокое уважение к Государственному гимну Республики Узбекистан – патриотический долг каждого гражданина Республики Узбекистан.
Согласно статьи 3 вышеуказанного закона, Государственный гимн Республики Узбекистан исполняется:
1) при вступлении в должность Президента Республики Узбекистан – после принесения им присяги;
2) при открытии и закрытии сессий Законодательной палаты Олий Мажлиса Республики Узбекистан и пленарных заседаний Сената Олий Мажлиса Республики Узбекистан;
3) при открытии торжественных собраний и заседаний, посвященных отмечаемым в Республике Узбекистан общенациональным праздникам;
4) государственными телевизионными и радиовещательными компаниями ежедневно – перед началом и по окончании вещания, а при круглосуточном вещании – в 6 часов и в 24 часа, в новогоднюю ночь – в 24 часа;
5) при открытии памятников, а также монументов, обелисков и других сооружений в ознаменование важнейших исторических событий в жизни республики, в честь выдающихся политических, государственных, военных деятелей, народных героев, деятелей науки, литературы и искусства;
6) при поднятии Государственного флага Республики Узбекистан во время церемоний и других торжественных мероприятий, проводимых государственными органами, иными организациями;
7) при встрече и проводах посещающих Республику Узбекистан с официальным визитом глав государств и правительств иностранных государств – после исполнения государственного гимна соответствующего иностранного государства;
8) во время проведения воинских ритуалов – в соответствии с общевоинскими уставами Вооруженных Сил Республики Узбекистан;
9) в образовательных учреждениях общего среднего, среднего специального, профессионального и высшего образования – при церемониях открытия нового учебного года и окончания учебного года;
10) на спортивных аренах – во время проведения чемпионатов Республики Узбекистан, международных спортивных соревнований с участием национальных сборных и во время церемониалов по случаю награждения победителей международных спортивных соревнований, представляющих спортивные сборные Республики Узбекистан.
Государственный гимн Республики Узбекистан может быть поднят во время общенациональных праздников и торжественных мероприятий при обеспечении необходимого уважения к нему.
Согласно статьи 5 закона Государственный гимн Республики Узбекистан может исполняться в оркестровом, хоровом, оркестрово-хоровом либо ином вокальном и инструментальном исполнении. При этом могут использоваться средства звукозаписи. В случае вокального и вокально-инструментального исполнения Государственный гимн Республики Узбекистан исполняется полностью, а в случаях инструментального исполнения допускается частичное исполнение гимна – проигрываются запев и припев один раз.
Государственный гимн Республики Узбекистан должен исполняться в точном соответствии с текстом и музыкальной редакцией гимна, утвержденными законом.
При публичном исполнении Государственного гимна Республики Узбекистан присутствующие выслушивают гимн стоя и прикладывают ладонь правой руки к левой стороне груди, а состоящие на военной или другой государственной службе лица в форменной одежде прикладывают руку к головному убору, если иное не предусмотрено законодательством.
В случае, если исполнение Государственного гимна Республики Узбекистан сопровождается поднятием Государственного флага Республики Узбекистан, присутствующие поворачиваются лицом к нему.
Кроме того, согласно статьи 8 закона исполнение Государственного гимна Республики Узбекистан регламентируется:
– в воинских частях, на военных судах, а также отдание воинской чести военнослужащими при исполнении Государственного гимна Республики Узбекистан – воинскими уставами;
– в органах внутренних дел, а также отдание чести лицами рядового и начальствующего состава органов внутренних дел при исполнении Государственного гимна Республики Узбекистан – правилами, устанавливаемыми Министерством внутренних дел Республики Узбекистан;
– в образовательных учреждениях правилами, устанавливаемыми Министерством высшего и среднего специального образования Республики Узбекистан и Министерством народного образования Республики Узбекистан по согласованию с заинтересованными организациями.
Лица, виновные в нарушении законодательства о Государственном гимне Республики Узбекистан, несут ответственность в установленном порядке.
В статьи 2031 Кодекса об административном ответственности Республики Узбекистан установлена ответственность за нарушение законодательства о государственных символах и такое нарушение влечет наложение штрафа на граждан до трех, а на должностных лиц от трех до семи минимальных размеров заработной платы.
А также, согласно статьи 215 Уголовного кодекса Республики Узбекистан надругательство над государственными символами Республики Узбекистан или Республики Каракалпакстан несет уголовную ответственность и наказывается штрафом до двадцати пяти минимальных размеров заработной платы или обязательными общественными работами до трехсот шестидесяти часов либо исправительными работами до трех лет.
Контроль за исполнением закона осуществляется органами внутренних дел.
Одним словом можно сказать, что государственный гимн является символом нашей независимости и мы должны гордиться им.
АСКАР МАМАРАИМОВ,
Судья Сурхандарьинского областного суда
Барча ҳуқуқлар ҳимояланган 2026 | Сурхондарё вилоят суди
