“Оила ва хотин-қизларни қўллаб-қувватлашга оид қонун ҳужжатларига ўзгартириш ва қўшимчалар киритилганлиги муносабати билан Олий суд Пленумининг айрим қарорларига ўзгартириш ва қўшимчалар киритилди”

Бугунги кунда мамлакатимизда оилалардаги маънавий-ахлоқий муҳитни яхшилаш, уларнинг фаровонлик даражасини ошириш, шунингдек хотин-қизларнинг ижтимоий-сиёсий ҳаётдаги ролини кучайтириш учун мустаҳкам асослар яратилган.

Хусусан, оила ва хотин-қизларни қўллаб-қувватлашга оид Ўзбекистон Республикасининг айрим қонун ҳужжатларига ўзгартириш ва қўшимчалар киритилиши муносабати билан  моддий ва процессуал ҳуқуқ нормалари бир хилда ва тўғри қўлланилишини таъминлаш мақсадида Ўзбекистон Республикаси Олий суди Пленумининг «Судлар томонидан никоҳдан ажратишга оид ишлар бўйича қонунчиликни қўллаш амалиёти тўғрисида»ги 2011 йил 20 июлдаги 06-сонли қарорига ҳам ўзгартириш ва қўшимчалар киритилди.

Пленум қарорининг 15-бандига кўра, суд эр ва хотиннинг ёки улардан бирининг аризасига кўра, ярашиш учун берилган муҳлатни жиддий асослар мавжуд бўлган ҳолларда қисқартиришга ва ишни бу муҳлат тугагунга қадар кўришга ҳақли. Агар аризада шахснинг оилавий (маиший) зўравонликдан жабрланганлиги асос сифатида кўрсатилиб, бу ҳақда суд ҳужжати тақдим этилса, суд ярашиш учун берилган муҳлатни қисқартиради ва ишни кўришга тайинлайди. Ярашиш учун берилган муҳлатни қисқартириш тўғрисидаги масала суд мажлисида тарафларни хабардор қилган ҳолда ва ажрим чиқариш йўли билан ҳал этилади.

Шунингдек, Пленум қарори 151-банд билан тўлдирилди.

Унга кўра, Ўзбекистон Республикаси Оила кодекси 40-моддасининг тўртинчи қисмига кўра, суд оилавий (маиший) зўравонликдан жабрланган шахснинг талабига кўра ярашиш учун муҳлат тайинламайди. Тушунтирилишича, никоҳ эркак ва аёлнинг ўзаро биргаликда яшаш ва оила қуришга қаратилган иттифоқи ҳисобланиши сабабли оилавий (маиший) зўравонлик ҳолати фақатгина эр ёки хотин томонидан содир этилган бўлиши лозимлиги эътиборга олиниши, бунда оиланинг бошқа аъзолари томонидан зўравонликка йўл қўйилганлиги ярашиш учун муҳлат тайинламасликка асос бўлмаслиги, ярашиш учун муҳлат тайинламасдан никоҳдан ажратиш ҳақидаги талаб оилавий (маиший) зўравонликдан жабрланган шахснинг даъво аризасида, шунингдек суд муҳокамаси давомида тақдим этилган ёзма аризасида кўрсатилиши мумкинлиги,   оилавий (маиший) зўравонлик деб – Ўзбекистон Республикаси Маъмурий жавобгарлик тўғрисидаги кодексининг 592-моддаси ва Жиноят кодексининг 1261-моддасида назарда тутилган қилмишлар тушунилишига судларнинг эътибори қаратилиши, шахснинг оилавий (маиший) зўравонликдан жабрланганлиги маъмурий ҳуқуқбузарлик тўғрисидаги ёки жиноят иши бўйича чиқарилган суд ҳужжати билан тасдиқланиши боис, суд бундай ҳолатни текширишда маъмурий ҳуқуқбузарлик ёки жиноий қилмиш юзасидан қонуний кучга кирган суд ҳужжати мавжуд ёки мавжуд эмаслигини аниқлаши ҳамда уни талаб қилиб олиши лозимлиги, муқаддам Ўзбекистон Республикаси Маъмурий жавобгарлик тўғрисидаги кодексининг 592-моддаси ва Жиноят кодексининг 1261-моддасида назарда тутилган қилмиш содир этилгандан сўнг тарафлар оилавий муносабатларни давом эттириб, кейинчалик улардан бири судга никоҳдан ажратиш ҳақидаги даъво ариза билан мурожаат қилган ва оилавий (маиший) зўравонликдан жабрланган тараф муддат тайинламасдан никоҳдан ажратиш талабини илгари сурган бўлса, суд эр-хотин бирга яшаган даврида зўравонлик ҳолати қайта содир бўлган ёки бўлмаганлигини текшириши ва бу ҳолатга бошқа далиллар мажмуи билан баҳо бериши лозимлиги,  арз қилувчига ҳимоя ордери берилганлигининг ўзи тарафларга ярашиш учун муҳлат бермасликка асос бўлмаслиги бунда, судларнинг эътибори ҳимоя ордерининг мавжудлиги оила барбод бўлган деб ҳисоблаш учун етарли асос бўлмаслиги ва мазкур ҳолатга ҳам ишдаги бошқа далиллар мажмуи билан биргаликда баҳо берилиши лозимлигига қаратилиши  белгиланган.

СОХИБ РАХИМОВ,

Сурхондарё вилоят судининг фуқаролик ишлари бўйича судьяси

ЎЗБЕКИСТОН РЕСПУБЛИКАСИ ОДИЛ СУДЛОВ АКАДЕМИЯСИ ТАШКИЛ ҚИЛИНДИ

Ўзбекистон Республикаси Президентининг “Одил судлов соҳасида юқори малакали кадрлар тайёрлаш тизимини тубдан такомиллаштириш чора-тадбирлари тўғрисида” 2025 йил 21 августдаги ПФ-141-сон Фармони қабул қилинди.

Унга кўра, Судьялар олий кенгаши, Олий суд, Адлия вазирлиги ҳамда Олий таълим, фан ва инновациялар вазирлигининг Судьялар олий кенгаши ҳузуридаги Судьялар олий мактаби негизида Ўзбекистон Республикаси Одил судлов академиясини ташкил этиш ҳақидаги таклифларига розилик берилди.

Фармонга мувофиқ белгиландики,

– Академияда таълим жараёни устоз-шогирд анъанаси асосида «бўлажак судьяни судья ўқитади» тамойилига мувофиқ ташкил этилади;

– Академия Судьялар олий кенгаши ҳузурида фаолият юритувчи, юридик шахс мақомига эга бўлган ихтисослаштирилган давлат таълим ва илмий-тадқиқот муассасаси ҳисобланади;

– Академия Судьялар олий мактабининг барча ҳуқуқ ва мажбуриятлари бўйича ҳуқуқий вориси ҳисобланади;

– Академияга Судьялар олий кенгаши раисининг тақдимномасига мувофиқ Ўзбекистон Республикаси Президенти томонидан лавозимга тайинланадиган ва лавозимидан озод қилинадиган ректор раҳбарлик қилади;

– Академия ректори меҳнатга ҳақ тўлаш, моддий рағбатлантириш, тиббий ва транспорт таъминоти шартларига кўра Олий суд раисининг ўринбосарига тенглаштирилади;

– Академия проректорлари Судьялар олий кенгаши раиси билан келишилган ҳолда Академия ректори томонидан лавозимга тайинланади ва лавозимидан озод қилинади;

– Академия проректорлари ва профессор-ўқитувчиларига Олий суд судьялари учун, Академиянинг бошқа ходимларига эса Олий суд аппарати ходимлари учун белгиланган меҳнатга ҳақ тўлаш, моддий рағбатлантириш, тиббий ва транспорт таъминоти шартлари ва бошқа имтиёзлар татбиқ этилади;

– Академиянинг олдинги иш жойи бўйича ҳарбий, махсус ва даражали унвонлар ҳамда малака (мансаб) даражасига эга ходимларига Олий суд учун назарда тутилган мансаб даражалари тегишлилигича берилади, кўп йиллик хизматлари учун устама ва қўшимча тўловлар тўланади, уларнинг Академияда ишлаган даври ҳарбий, махсус ва даражали унвонлар ҳамда малака (мансаб) даражаларини олиш учун зарур бўлган иш стажига қўшилади;

– Академияга ишга жалб этилган ва малака даражасига эга бўлган судьялар ва уларга тенглаштирилган шахсларда судья учун белгиланган устама ва қўшимча тўловлар, имтиёзлар, тиббий ва пенсия таъминоти шароитлари сақлаб қолинади. Ушбу шахсларнинг Академияда ишлаган вақти судьялик стажига қўшилади.

2025 йил 1 октябрдан бошлаб:

– судьялик лавозимларига номзодларни тайёрлаш Академиянинг олти ойлик касбий қайта тайёрлаш курсларида (кейинги ўринларда – касбий қайта тайёрлаш курслари) давлат гранти асосида суд ихтисосликлари бўйича ташкил этилади;

– касбий қайта тайёрлаш курсларига қабул қилинган шахслар уларнинг эгаллаган лавозими бутун ўқиш даври мобайнида сақланган ҳолда асосий иш жойи бўйича лавозимидан озод қилинади;

– касбий қайта тайёрлаш курслари тингловчиларига судья ёрдамчисининг бир ойлик меҳнатига ҳақ тўлаш фонди миқдорида ҳар ойда стипендия тўланади;

– касбий қайта тайёрлаш курсларига кириш учун Судьялар олий кенгаши томонидан номзодларнинг бенуқсон обрў-эътибори, ҳалоллиги ва лаёқатлилиги бўйича касбига муносиблиги ўрганилади;

– касбий қайта тайёрлаш курсларига қабул қилиш психология, чет тиллари ва суд ихтисослиги бўйича тест синовларини ўтказиш ҳамда Судьялар олий кенгаши томонидан ташкил этиладиган идоралараро комиссия томонидан ўтказиладиган ёзма имтиҳон ва якка тартибдаги суҳбатдан иборат танлов орқали амалга оширилади. Бунда тест синовлари Академия буюртмасига биноан Билим ва малакаларни баҳолаш агентлиги томонидан амалга оширилади;

– касбий қайта тайёрлаш курслари қонунчиликни қўллаш кўникмасининг амалиёт билан узвий боғлиқлигини таъминлаган ҳолда «назария – амалиёт-имитация» тамойили асосида дуал таълим шаклида ташкил этилади;

– касбий қайта тайёрлаш курслари тингловчиларининг амалий кўникмасини шакллантириш мақсадида амалий машғулотлар деонтологик услубда ўтказилади. Бунда тингловчиларнинг тегишли ҳуқуқни муҳофаза қилувчи органлар, адвокатура, суд-экспертиза ва бошқа давлат органлари ва муассасалари фаолиятида бевосита иштирок этиши таъминланади;

– касбий қайта тайёрлаш курсларида суд мажлисларини реал вақт режимида кузатиш ва судьянинг процессуал ҳаракатларини таҳлил қилиш имконини берувчи «виртуал суд» машғулотлари жорий этилади, шунингдек, сунъий интеллект технологияларидан фойдаланиш бўйича ўқув дарслари ташкил этилади;

– касбий қайта тайёрлаш курсларини тамомлаганда Судьялар олий кенгаши раҳбарлигида ташкил этиладиган идоралараро комиссия томонидан якуний аттестация имтиҳони ўтказилади ҳамда ундан муваффақиятли ўтган битирувчиларга белгиланган намунадаги сертификат берилади;

– касбий қайта тайёрлаш курсларини муваффақиятли тугатганлиги тўғрисидаги сертификатга эга бўлган шахслар аризасига асосан бўш судьялик лавозимларига ўтказиладиган танловларда иштирок этадилар;

– касбий қайта тайёрлаш курсларида ўқиш дастурини ўзлаштирмаган ва якуний аттестация имтиҳонидан муваффақиятли ўтмаган тингловчилар, бўш судьялик лавозимига уч йилгача муддатда ариза топширмаган ёки таклиф этилган судьялик лавозимини эгаллашни рад этган битирувчилар ўқиш даврида олинган стипендия суммасини Давлат бюджетига тўлиқ миқдорда қоплаб берилиши белгиланди.

Академияда судья ва суд аппарати ходимларининг мажбурий малакасини оширишнинг қуйидаги тартиби жорий этилди:

– беш йил муддатга тайинланган судьялар – ҳар икки йилда икки ҳафтадан кам бўлмаган;

– ўн йил муддатга тайинланган судьялар – ҳар уч йилда икки ҳафтадан кам бўлмаган;

– Олий суд судьялари, суд раислари ва раис ўринбосарлари, шунингдек, муддатсиз даврга тайинланган судьялар – ҳар уч йилда бир ҳафтадан кам бўлмаган;

– фаолият самарадорлиги рейтингининг паст кўрсаткичларига эга судьялар – навбатдан ташқари икки ҳафтадан кам бўлмаган;

– суд аппарати ходимлари (судья ёрдамчиси, девонхона ва архив мудирлари) – ҳар икки йилда бир ҳафтадан кам бўлмаган малака ошириш курсларида ўқитилади.

 – амалдаги судьялар учун Олий суд томонидан белгиланадиган мураккаб тоифадаги ишлар бўйича малака ошириш курслари ташкил этилади;

– суд аппарати ходимларининг малакасини ошириш Олий суд буюртмаси асосида режали, шунингдек, уларнинг хоҳишига кўра ихтиёрий амалга оширилади.

 – туман (шаҳар) ва вилоят судларининг тегишли раҳбарлик лавозимларини эгаллаш учун захирада бўлган судьялар давомийлиги икки ойгача бўлган раҳбар кадрларни қайта тайёрлаш курсларида ўқитилади;

– раҳбар кадрларни қайта тайёрлаш ҳамда малака ошириш курслари тингловчиларининг ўқиш давомида асосий иш жойи бўйича лавозими ва ўртача ойлик иш ҳақи сақланади;

– туман (шаҳар) ва вилоят судларида тегишли раҳбарлик лавозимларига, қоида тариқасида, фақат раҳбар кадрларни қайта тайёрлаш курсларини муваффақиятли тамомлаган судьялар тайинланади;

– раҳбар кадрларни қайта тайёрлаш ва малака ошириш курслари ишдан ажралган ҳолда ташкил этилади ҳамда курсларни тамомлаган судья ва суд аппарати ходимларига белгиланган намунадаги сертификат берилиши белгиланди.

Таъкидлаш жоизки, ушбу Фармоннинг қабул қилиниши, суд тизими учун юқори малакали ҳуқуқшунос кадрлар тайёрлаш тизимини халқаро стандартлар асосида янада такомиллаштириш, таълим, илм-фан ва амалиёт узвийлигини таъминлаш орқали профессионал судьялар корпусини шакллантириш, шунингдек, «Ўзбекистон – 2030» стратегияси ижросини таъминлашда катта қадам бўлди. Суд-ҳуқуқ соҳасида малакали кадрлар тайёрлашнинг янги тизимини жорий этишдаги устувор мақсадлар белгиланди.

БЕХРУЗ АВАЗОВ,

Сурхондарё вилоят судининг судья катта ёрдамчиси

АДОЛАТ САРИ ЯНГИ ҚАДАМ

Асосий мақсадимиз фуқароларнинг ҳуқуқ ва эркинликларини ҳимоя қилиш орқали халқимизнинг ишончини қатъий мустаҳкамлаш, судни том маънода “Адолат қўрғонига” айлантиришдан иборатдир. Ш.Мирзиёев

Суд хокимияти инсон ҳуқуқлари ва эркинликларини ҳимоялашнинг марказий таркибий қисми ҳисобланади. Судлар инсон ҳуқуқлари тўғрисидаги халқаро ҳужжатларда эълон қилинган фуқароларнинг ҳуқуқ ва эркинликларини, корхоналар, муассасалар ва ташкилотларнинг ҳуқуқлари ҳамда қонун билан қўриқланадиган манфаатларини учун ҳуқуқий ҳимоянинг таъсирчан воситаларини таъминлаш ва инсон ҳуқуқларини бузувчиларни жавобгарликка тортиш, шунингдек, халқаро стандартларга мувофиқ ҳар қандай шахсга нисбатан ишнинг судда адолатли кўриб чиқилишини таъминлашда муҳим роль ўйнайди.

Мамлакатимизда олиб борилаётган ислоҳотлар самарасини янада ошириш, давлат ва жамиятнинг ҳар томонлама ва жадал ривожланиши учун шарт-шароитлар яратиш, мамлакатимизни модернизация қилиш ҳамда ҳаётнинг барча соҳаларини либераллаштириш бўйича устувор йўналишларни амалга ошириш мақсадида ҳамда 2023 йил 30 апрелда ўтказилган референдумда умумхалқ овоз бериш орқали Ўзбекистон Республикасининг янги таҳрирдаги Конституцияси қабул қилинганлиги Янги Ўзбекистонни барпо этишнинг конституциявий асосларини мустаҳкамлашга хизмат қилинишига қаратилган “Ўзбекистон – 2030” стратегияси тўғрисида”ги Фармон 2023 йил 11 сентябр куни юртбошимиз томонидан имзоланди.

Мазкур Фармон ижроси ҳамда Суд тизими учун юқори малакали ҳуқуқшунос кадрлар тайёрлаш тизимини халқаро стандартлар асосида янада такомиллаштириш, таълим, илм-фан ва амалиёт узвийлигини таъминлаш орқали профессионал судьялар корпусини шакллантириш мақсадида, жорий йилнинг 21 август куни “Одил судлов соҳасида юқори малакали кадрлар тайёрлаш тизимини тубдан такомиллаштириш чора-тадбирлари тўғрисида” Фармон имзоланди.

Фармон судьялик лавозимига номзодлар учун замонавий таълим дастурларини жорий этиш, судьялар ва суд аппарати ходимларини қайта тайёрлаш ҳамда малакасини оширишнинг тизимли йўлга қўйилиши, кадрлар тайёрлашда халқаро стандартлардан фойдаланиш ва илғор тажрибаларни қўллаш, коррупцияга қарши курашиш, судьялик одоб-ахлоқ қоидаларига қатъий риоя қилиш, шунингдек, ахборот технологиялари ва сунъий интеллектдан самарали фойдаланиш орқали ўқув жараёнларини такомиллаштириш каби бир қатор вазифа ва мақсадларни ўз ичига олади.

Хусусан, Судьялар олий кенгаши, Олий суд, Адлия вазирлиги ҳамда Олий таълим, фан ва инновациялар вазирлигининг Судьялар олий кенгаши ҳузуридаги Судьялар олий мактаби негизида Ўзбекистон Республикаси Одил судлов академиясини ташкил этиш ҳақидаги таклифи маъқулланиб, Судьялар олий кенгаши ҳузуридаги Судьялар олий мактаби негизида Ўзбекистон Республикаси Одил судлов академияси ташкил этилди.

Бу тарихий ўзгариш билан бир қаторда академиянинг янги штат бирликлари тасдиқланди, ўқув жараёнлари учун замонавий моддий-техника базаси яратилиши белгиланди, кадрлар тайёрлашда илмий-тадқиқот ва амалий фаолият уйғунлиги таъминланганлигини кўриш мумкин.

Академияда амалий машғулотлар, интерактив семинарлар ва мутахассислар иштирокидаги тренинглар ташкил этилади;

Талабалар ва тингловчиларга ҳуқуқий масалаларда таҳлил, баҳс ва қарор қабул қилиш кўникмаларини шакллантириш имконияти берилади;

Сунъий интеллект ва рақамли технологиялардан фойдаланган ҳолда масофавий ўқув дастурлари жорий этилади.

Фармонда қайд этилган яна муҳим жиҳат шунда бўлдики, академияда таълим жараёни устоз-шогирд анъанаси асосида “бўлажак судьяни судья ўқитади” тамойилига мувофиқ ташкил этилиши бўлди десак муболаға бўлмайди чунки тегишли имтихонларга қатнашиб, ўқишга қабул қилинган ёш судья кадрларни тажрибали кўп йиллар давомида фаолият юритиб келаётган амалдаги судьялар ўз тажрибалари билан назарий ҳамда амалий жиҳатдан ўртоқлашиши бу албатта келгусида ёш судьяларимиз томонидан ҳам қонуний ҳам адолатли қарорлар қабул қилишга пойдевор сифатида кўришимиз мумкин.

Буни қарангки, мазкур кичик банднинг амалда қўлланилишининг ўзи ҳалқни судга бўлган ишончини оширишга қанчалик хизмат қилишини кўришимиз мумкин.

Эндиликда, судьялик лавозимига номзодлар мазкур академиянинг олти ойлик касбий қайта тайёрлаш курсларида давлат гранти асосида тайёрланади.

Касбий қайта тайёрлаш курсларига қабул қилиш психология, чет тиллари ва суд ихтисослиги бўйича тест синовларини ўтказиш ҳамда Судьялар олий кенгаши томонидан ташкил этиладиган идоралараро комиссия томонидан ўтказиладиган ёзма имтиҳон ва якка тартибдаги суҳбатдан иборат танлов орқали амалга оширилади. Бунда тест синовлари Академия буюртмасига биноан Билим ва малакаларни баҳолаш агентлиги томонидан амалга оширилади.

Бу жараёнда касбий қайта тайёрлаш курсларига киришдан олдин номзодларнинг бенуқсон обрў-эътибори, ҳалоллиги ва лаёқати Судьялар олий кенгаши томонидан ўрганилади. Натижада судьялик лавозимига фақат юксак ахлоқий фазилатларга эга, виждонли ва ҳалол номзодлар танлаб олиниши таъминланади.

Академияда судья ва суд аппарати ходимларининг мажбурий малакасини оширишнинг беш йил муддатга тайинланган судьялар – ҳар икки йилда икки ҳафтадан кам бўлмаган, ўн йил муддатга тайинланган судьялар – ҳар уч йилда икки ҳафтадан кам бўлмаган,  Олий суд судьялари, суд раислари ва раис ўринбосарлари, шунингдек, муддатсиз даврга тайинланган судьялар – ҳар уч йилда бир ҳафтадан кам бўлмаган, фаолият самарадорлиги рейтингининг паст кўрсаткичларига эга судьялар – навбатдан ташқари икки ҳафтадан кам бўлмаган, суд аппарати ходимлари – ҳар икки йилда бир ҳафтадан кам бўлмаган малака ошириш курсларида ўқитилади.

Бу эса суд тизими учун юқори малакали судья ва суд аппарати холимларини тайёрлаш тизимини халқаро стандартлар асосида янада такомиллаштириш, таълим, илм-фан ва амалиёт узвийлигини таъминлаш орқали профессионал судьялар корпусини шакллантиришга, малакали кадрлар тайёрлашнинг янги тизимини жорий этишдаги қатор устувор мақсадлар белгилаб берилганлигини ажралиб туради.

Хулоса ўрнида шуни таъкидлашимиз лозимки, Президентимиз томонидан қабул қилинган мазкур Фармон тизимда изчил татбиқ этилаётган одил судловни таъминлаш бўйича кенг кўламли ислоҳотларнинг мантиқий давоми ҳисобланиб, давлат ва жамият судьяликка муносиб номзодларни танлаш, судьяларнинг малакасини ошириш янги босқичга кўтарилишига, юртимизда юқори малакали, ҳалол ва адолатли судьялар корпусини шакллантиришда ҳал қилувчи аҳамиятга эга бўлиб, “Ўзбекистон – 2030” стратегиясида белгилаб қуйилган аниқ мақсадли йўналишлар бўйича амалга оширилиши лозим бўлган ислоҳотларнинг изчил давом эттирилишига хизмат қилади.

АКМАЛ АКРАМОВ,

Фуқаролик ишлари бўйича Қумқўрғон туманлараро суди судьяси

Судлар фаолиятига сунъий интеллект технологияларини жорий этиш орқали одил судловга эришиш даражасини ошириш

Биламизки сўнгги йилларда мамлакатимизда суд-ҳуқуқ соҳасига алоҳида эътибор қаратилиб, соҳани ривожлантиришга оид қатор ислоҳотлар амалга оширилмоқда.

Хусусан, соҳани ривожлантиришда ахборот технологияларни кенг жорий этиш, рақамли технология ютуқларидан фойдаланишни оммалаштириш борасида қатор ислоҳотлар амалга оширилди ва бунинг натижасини бугунги кунда амалда кўриб турибмиз.

Мамлакатимиз раҳбари томонидан ушбу соҳадаги ислоҳотларни янада ривожлантириш, соҳани янги босқичга олиб чиқиш юзасидан жорий йилнинг 21 августида “Судлар фаолиятига сунъий интеллект технологияларини жорий этиш орқали одил судловга эришиш даражасини ошириш ҳамда суд тизимининг моддий-техник таъминотини яхшилашга доир қўшимча чора-тадбирлар тўғрисида”ги ПФ-140 сон Фармони қабул қилинди.

Ушбу фармоннинг қабул қилинишида қуйидагилар мақсад қилинди:

– суд ишларини юритишда иш юритишнинг қоғоз шаклидан воз кечиш ва босқичма-босқич тўлиқ электрон шаклгаўтиш;

– фуқаролар ва тадбиркорлик субъектларига кўрсатиладиган  итерактив электрон хизмат турларини ошириб бориш;

– сунъий интеллект технологияларини жорий этиш учун зарур техник инфратузулмани яратиш, ушбу йўналишдаги норматив-ҳуқуқий базани такомиллаштириш;

– суд ҳужжатлари архиви модулини ишлаб чиқиш;

– кибер ҳуқуқ йўналишида илмий тадқиқотлар ўтказиш, судья ва суд апарати ходимларининг рақамли саводхонлигини, малакасини ошириш;

– рақамли суд концепцияси асосидаги суд мажлиси залларини ташкил этиш;

Мазкур фармонга асосан фуқаролар ва тадбиркорлик субъектларига қулайликлар яратиш ҳамда суд ишларини кўришни соддалаштириш мақсадида қуйидаги чора-тадбирларни амалга ошириш белгиланди:

– сунъий интеллект ёрдамида суд ишининг тахминий натижасини билиш;

– мурожаатларни электрон шаклда юбориш;

– суд ишларида масофадан туриб иштирок этиш;

– барча суд материаллари билан электрон шаклда танишиш;

– ижро варақаларини автоматик равшда ижрога юбориш;

– ишларни тўлиқ электрон тарзда юритиш;

– баённомаларини реал вақт режимида тайёрлаш;

Шунингдек фармонга асосан 2025 йил якунига қадар, тажриба тариқасида Тошкент шаҳрида иқтисодий, фуқаролик, маъмурий низоларни кўришга мўлжалланган рақамли суд концепцияси асосидаги суд мажлислари залларини ташкил этиш, 2027 йилга қадар рақамли суд концепциясини республиканинг барча судларига жорий этиш белгиланди.

Мамлакатимиз раҳбари томонидан белгилаб берилган мазкур фармонга асосан судлар фаолиятига сунъий интеллект технологияларини жорий этиш фуқаролар, тадбиркорлик субъектлари учун вақт ва маблағни иқтисод қилади. Қолаверса давлат бошқарувида ҳам бу суд юкини енгиллаштиради ва суд харажатларини тежайди.

ДИЛМУРОД ЖЎРАЕВ,

Сурхондарё вилоят маъмурий суди судьяси

Тарихга назар. Бухоро амирлиги даврида Сурхон воҳасидаги бекликларда суд ишлари ким томонидан амалга оширилган ва улар ким томонидан тайинланган?

Бухоро амирлигида ислом дини ва уни қонун-қоидалар асосида бошқариш лавозими шайхулислом лавозимидаги олий дин мансабдори ихтиёрида бўлган. Диний ишларни назорат қилиш мақсадида ўроқ, судур ва садр каби учта диний лавозим ҳам жорий этилган.

Суд ишлари назорати қозикалон ихтиёрида бўлган, қонун ижроси ва ислом динига эътиқод назоратини раис бошқарган, у қозикалон олдида ҳисобот берган.

Бекликларда барча маъмурий-бошқарув ҳуқуқлари амир томонидан тайинланган бек қўлида бўлган. Беклар юқори табақа вакилларидан бўлиб, асосан йирик ер эгалари бўлишган. Амирликда мансаблар қариндошлик асосида берилган бўлса ҳам бек лавозими масъулиятли бўлганлиги сабабли оддий фуқаро ҳам бу лавозимга тайинланиши мумкин бўлган.

Бекликнинг суд ишлари қози қўлида бўлиб, у ҳам амир томонидан тайинланган. Қози нафақат суд ишларини бошқарган, балки маҳаллий ҳоким фаолиятини ҳам назорат қилиб турган. Амирликда қози-раислар бекларнинг ҳар бир қадамини кузатиб, бу ҳақда Бухорога хабар бериб турганлар. Улар томонидан юборилган хабар ҳеч бир текширувсиз бекни вазифасида озод қилишга олиб келиши мумки бўлган. Бекни вазифасидан озод қилиш қозини алмаштиришдан осон бўлган. Шу тариқа марказий ҳокимият икки томонлама назоратни йўлга қўйган.

1914 йилда Бухоро амирлигида 67 та маҳаллий қози бўлиб, ҳар бир бекликда амир фармони билан тайинланган 5-12 тагача муфти ҳам бўлган.

Бундан ташқари, маҳаллий бошқарув тизимида диний-миршаблик фаолияти билан шуғулланувчи диний уламолар муҳим ўрин тутган. Улар уч тоифага бўлинган. Булар қози, муфтий ва раислардир. Бутун Бухоро амирлигида 67 та қози ва 68 та раис фаолият юритган.

Хусусан, Сурхон воҳаси бекликларида бу мансабдорлар қуйидагилар бўлишган: Бойсун беклигида мулла Абдулнаимҳожи – қози, мулла Абдулнозир – раис; Денов беклигида мулла Нуъмон – қози, мулла Муҳаммад Қурбон – раис; Шеробод беклигида мулла Абдурахмон – қози, мулла Нусратуллахўжа – раис. Айрим вақтларда қози ва раис лавозимига бир киш тайинланган. 1914 йилда Амир Олимхон томонидан Шеробод беклигининг қозиси ва раиси этиб мулла Салоҳиддин тайинланганлиги бунга мисол бўлади.

Хуллас, ҳар бир бекликда халқ манфаатини ҳимоя қилиш ёки уларни жазолаш бек, қози ва раис қўлида бўлиб, фақат ўлим жазоси амир фармони ила амалга оширилган.

РУФАТ БЕГИМОВ,

Сурхондарё вилоят суди иқтисодий ишлар бўйича судлов ҳайъати судьяси

ЯНГИ ФАРМОН – СУД ТИЗИМИДА ЯНГИ ИМКОНИЯТЛАР

Жорий йилнинг 21 август куни Президентимиз томонидан «Одил судлов соҳасида юқори малакали кадрлар тайёрлаш тизимини тубдан такомиллаштириш чора-тадбирлари тўғрисида»ги ПФ-141-сонли Фармони имзоланди.

Фармонга кўра, Судьялар олий мактаби фаолияти тубдан ислоҳ қилиниб, унинг негизида Ўзбекистон Республикаси Одил судлов академияси ташкил этилди.

Шунингдек, академияда таълим жараёни “устоз-шогирд” анъанаси асосида “бўлажак судьяни судья ўқитади” тамойилига мувофиқ ташкил этилиши белгиланди.

Судьяларни қайта тайёрлаш тизимини тубдан такомиллаштириш бўйича 2025 йил 1 октябрдан бошлаб:

а) судьялик лавозимларига номзодларни тайёрлаш Академиянинг олти ойлик касбий қайта тайёрлаш курсларида давлат гранти асосида суд ихтисосликлари бўйича ташкил этилиши;

б) касбий қайта тайёрлаш курсларига қабул қилинган шахслар уларнинг эгаллаган лавозими бутун ўқиш даври мобайнида сақланган ҳолда асосий иш жойи бўйича лавозимидан озод қилиниши;

в) касбий қайта тайёрлаш курслари тингловчиларига судья ёрдамчисининг бир ойлик меҳнатига ҳақ тўлаш фондининг миқдорида ҳар ойда стипендия тўланиши;

г) касбий қайта тайёрлаш курсларига қабул қилиш психологик, чет тиллари ва суд ихтисослигидан тест синовларидан ўтказиш ҳамда Судьялар олий кенгаши томонидан ташкил этиладиган идоралараро комиссия томонидан ўтказиладиган ёзма имтиҳон ва якка тартибдаги суҳбатдан иборат танлов орқали амалга оширилиши;

д) касбий қайта тайёрлаш курсларини муваффақиятли тугатганлиги тўғрисидаги сертификатга эга бўлган шахслар аризасига асосан бўш судьялик лавозимларига ўтказиладиган танловларда иштирок этиши белгиланди.

Бундан ташқари, 

Академияда малака оширишнинг янгича услубларини татбиқ этиш бўйича:

Академияда судья ва суд аппарати ходимларининг мажбурий малакасини оширишнинг қуйидаги тартиби жорий этилиши:

а) беш йил муддатга тайинланган судьялар – ҳар икки йилда икки ҳафтадан кам бўлмаган;

б) ўн йил муддатга тайинланган судьялар – ҳар уч йилда икки ҳафтадан кам бўлмаган;

в) Олий суд судьялари, суд раислари ва раис ўринбосарлари, шунингдек, муддатсиз даврга тайинланган судьялар – ҳар уч йилда бир ҳафтадан кам бўлмаган;

г) фаолият самарадорлиги рейтингининг паст кўрсаткичларига эга судьялар – навбатдан ташқари икки ҳафтадан кам бўлмаган;

д) суд аппарати ходимлари – ҳар икки йилда бир ҳафтадан кам бўлмаган малака ошириш курсларида ўқитилиши белгиланди.

Шу билан бирга:

а) туман (шаҳар) ва вилоят судларининг тегишли раҳбарлик лавозимларини эгаллаш учун захирада бўлган судьялар давомийлиги икки ойгача бўлган раҳбар кадрларни қайта тайёрлаш курсларида ўқитилиши;

б) туман (шаҳар) ва вилоят судларида тегишли раҳбарлик лавозимларига, қоида тариқасида, фақат раҳбар кадрларни қайта тайёрлаш курсларини муваффақиятли тамомлаган судьялар тайинланиши белгиланди.

Шунингдек, Академияда ўқитишни ташкил этиш бўйича:

Академияда 2026-2027 ўқув йилидан бошлаб “Суд фаолияти” мутахассислиги бўйича амалий магистратура дастури асосида ўқитиш ташкил этилади ҳамда магистратура босқичида ўқув жараёни таълимнинг кундузги ва кечки шаклларида ташкил этилади ва магистратура дастури бўйича ўқиш бир йилни ташкил этиб, битирувчиларга давлат намунасидаги диплом берилади. Академия Судьялар олий мактабининг барча ҳуқуқ ва мажбуриятлари бўйича ҳуқуқий вориси ҳисобланади.

Ўзбекистон Республикаси Судьялар олий кенгашининг 2025 йил 19 августдаги 2039-сонли қарори билан Судьялар олий мактабининг судьялик лавозимларига номзодларни тайёрлаш курсига 2025-2026 ўқув йили учун кириш синовларида иштирок этишга рухсат этилган талабгорлар, кириш синовлари натижасига кўра, белгилаган квотага мувофиқ Одил судлов академиясининг судьялик лавозимларига номзодларни қайта тайёрлаш курсларига қабул қилинади.

ЖАХОНГИР МАМАТАЛИЕВ,

Сурхондарё вилоят суди судья катта ёрдамчиси

Сурхондарё вилоят суди ташаббуси билан Олий суд Пленумининг 2025 йил 23 июндаги “Иқтисодий судлар томонидан “Тўловга қобилиятсизлик тўғрисида”ги Ўзбекистон Республикаси Қонуни нормаларини қўллашнинг айрим масалалари тўғрисида”ги Қарори муҳокамасига бағишланган семинар ташкил этилди

Бугунги кунда иқтисодий судлар томонидан мазмунан кўриб ҳал қилинаётган ишларнинг маълум қисмини кредиторлар талабларини тўла ҳажмда қаноатлантиришга ва солиқлар ҳамда йиғимлар бўйича ўз мажбуриятларини тўла ҳажмда бажариш имконига эга бўлмаган юридик шахсларга нисбатан қўзғатилган тўловга қобилиятсизлик тўғрисидаги ишлар ташкил қилмоқда.

Мамлакатимизда иқтисодиёт ва тадбиркорлик фаолияти жадал ривожланиб, аксарият тадбиркорлик субъектларининг барқарор ривожланиши кузатилаётган бўлса-да, айрим корхона ва ташкилотларнинг у ёки бу сабаб билан ўз мажбуриятларини бажара олмасдан, тўловга қобилиятсизлик ҳолатига тушиб қолиши ҳолатларини ҳам учратиш мумкин.

Маълумки, юридик ва жисмоний шахсларнинг, шунингдек якка тартибдаги тадбиркорларнинг тўловга қобилиятсизлиги соҳасидаги муносабатлар Ўзбекистон Республикасининг 2022 йил 12 апрелдаги “Тўловга қобилиятсизлик тўғрисида”ги ЎРҚ-763-сон Қонуни билан тартибга солиниб келинмоқда.

Сўнгги пайтларда судлар томонидан кўрилаётган тўловга қобилиятсизлик тўғрисидаги ишлар сонининг ортиб бораётганлиги ҳамда юқоридаги Қонун нормаларини амалиётда бир хилда қўллаш заруратидан келиб чиқиб, 2025 йил 23 июнда Ўзбекистон Республикаси Олий судининг “Иқтисодий судлар томонидан “Тўловга қобилиятсизлик тўғрисида”ги Ўзбекистон Республикаси Қонуни нормаларини қўллашнинг айрим масалалари тўғрисида”ги 13-сонли қарори қабул қилинди.

Бугунги ташкил этилган ушбу семинар машғулотида вилоят прокуратураси, Солиқ ва божхона бошқармалари, Давлат активларини бошқариш агентлиги Сурхондарё вилоят ҳудудий бошқармаси, вилоятдаги барча суд бошқарувчилари ҳамда иқтисодий судлар судьялари иштирок этди.

Семинарда туманлараро иқтисодий судлари иш юритувида бўлган тўловга қобилиятсизлик тўғрисидаги ишларни юқоридаги Қонун талаблари, шунингдек Олий суди Пленумининг қарорида белгиланган раҳбарий тушунтиришлар асосида олиб бориш, белгиланган муддатларга қатъий риоя қилиш, тўловга қобилиятсизлик таомилларини қонунчилик талаблари асосида амалга ошириш ҳамда бунда тадбиркорлик субъектларини молиявий жиҳатдан соғломлаштириш ҳамда уларнинг фаолиятини тиклашга алоҳида эътибор қаратилиши лозимлиги таъкидланди.

Семинар якунида тўловга қобилиятсизлик тўғрисидаги ишларни юритишда амалиётда юзага келаётган муаммоли масалалар қизғин муҳокама қилинди.

Бу каби тадбирларнинг ўтказилиши соҳада одил судловни таъминлашга кўмаклашиши билан бирга, тўловга қобилиятсизлик тўғрисидаги ишларни юритиш самарадорлигини оширишда муҳим аҳамият касб этади.

АБДУЛЛА САФАРОВ,

Сурхондарё вилоят суди иқтисодий ишлар бўйича судьяси

Манзил-колонияда жазо ўтаётган бир гуруҳ маҳкумларга нисбатан инсонпарварлик тамойиллари қўлланилди

Жиноят ишлари бўйича Шеробод туман судининг навбатдаги сайёр суд мажлиси 41-сон манзил-колониясида бўлиб ўтди.

Сўнгги йилларда суд-ҳуқуқ тизимини янада такомиллаштириш, фуқаро ва тадбиркорларнинг ҳуқуқ ҳамда қонуний манфаатларини ишончли ҳимоя қилиш чораларини кучайтириш, одил судловни самарали таъминлаш ҳамда судьялар ҳамжамияти ролини ошириш борасида изчил ишлар олиб борилиб, бир қанча ислоҳотлар амалга ошириб келинмоқда.

Бизга маълумки, Ўзбекистон Республикаси Жиноят кодексининг 73-моддасида жазодан муддатидан илгари шартли равишда озод этиш ва шу кодекснинг 74-моддасида эса жазони енгилроғи билан алмаштириш назарда тутилган.

Бугунги  сайёр суд мажлисида жами 11 нафар озодликдан маҳрум қилиш жазосини ўтаётган маҳкумларга нисбатан манзил-колонияси маъмурияти томонидан киритилган тақдимномалар кўриб чиқилди.

Жумладан, мустақиллик байрами арафасида суд инсонпарварлик тамойилига таяниб ҳамда жазо муддатини ўташ даврида меҳнатга ҳалол муносабатда бўлган, ўрнатилган тартиб-қоидаларига риоя қилган, ўзининг ҳулқини ижобий томонга ўзгартирган, содир этган жиноятининг оқибатларини тўла англаб етиб, ўзларига тегишли хулоса чиқарган 1 нафар маҳкумларни ўталмай қолган жазо муддати Жиноят Кодексининг 73-моддасига асосан муддатидан илгари шартли равишда озод этиш ҳамда 10 нафар маҳкумларни ўталмай қолган жазо муддати Жиноят Кодексининг 74-моддасига асосан енгилроқ жазо турига алмаштирилиб, манзил-колониясидан озод этилди.

Инсон ҳуқуқ ва эркинликларини ишончли ҳимоя қилиш давлатнинг конституциявий мажбурияти сифатида белгиланиши ҳамда бу борада суд ҳокимияти фаолиятнинг очиқлиги ва шаффофлигини таъминлашда ҳамда одил судловни сифатини оширадиган тизим яратишга алоҳида эътибор қаратилган.

Айнан инсон ва адолатли суд ўртасидаги ўзаро муносабатларда қонунийликни ҳамда адолатни таъминлайдиган ҳаракатлар замирида халқимизнинг осойишта ҳамда рози бўлиб яшаш ҳуқуқи турибди.

Сайёр суд мажлисида жазо муддати енгилроқ жазо турига алмаштирилиб, манзил-колониясидан озод этилган 10 нафар маҳкум ўталмай қолган жазо муддатини тегишли тартибда ўз ҳудудидаги пробация хизматида ўтайди.

ТЎЛҚИН ТЎРАҚУЛОВ,

Жиноят ишлари бўйича Шеробод туман суди раиси

   

ФАРЗАНДЛИККА ОЛИШ ТЎҒРИСИДАГИ ИШЛАРНИ СУДЛАРДА КЎРИШНИНГ АЙРИМ МУҲИМ ЖИҲАТЛАРИ

Халқимиз менталитетининг ўзига хос ажралмас қисмларидан бири бу оиланинг муқаддас деб ҳисобланишидир. Ўзбекистон Республикаси Конституцияси, Оила кодекси ва бошқа норматив-ҳуққий ҳужжатларда оилалар мустаҳкамлагини ва бу орқали миллий қадриятларимизни ривожлантиришга қаратилган бир қатор нормалар белгилаб берилган. Ҳар бир инсон оила қуриш орқали ўзининг умри давомидаги муносиб жуфтига эга бўлиш, мустақил фикрга эга бўлган соғлом авлодни дунёга келтириш ва тарбиялаш, шу оила бағрида тинч-тотувликда ҳаёт кечиришни истайди.

Аммо фарзанд аталмиш неъмат кимгадир эрта, кимгадир кеч насиб қилса, яна кимдир тақдирнинг мураккаб синови – фарзандсизлик муаммосига дуч келиши мумкин. Фарзандсизлик оилаларнинг тинч-тотув ҳаёт кечиришига раҳна солувчи ва ажримларга энг кўп сабаб бўлувчи омиллардан бири ҳисобланади.

Мамлакатимиз қонунчилиги оилаларнинг мустаҳкамлиги ва бола ҳуқуқларининг чинакам кафолатини таъминлашга қаратилган нормаларни ифода этади. Уларда қандай ҳолат бўлмасин оилани сақлаб қолиш, уни жамиятнинг асосий бўғини сифатида эъзозлаш энг устувор вазифалардан бири ҳисобланади.

Жумладан, оила ва фуқаролик қонунчилигида тақдирнинг синови туфайли фарзандсизлик синовига дуч келган оилаларни, шунингдек ота-она қарамоғидан маҳрум бўлган болаларни ҳар томонлама қўллаб-қувватлашга қаратилган соҳалардан бири бу фарзандликка олиш ҳисобланади.

Ўзбекистон Республикаси Фуқаролик процсессуал кодексида  фуқаролик ишлари бўйича судлар томонидан фарзандликка олиш тўғрисидаги ишларни кўриб чиқишнинг ўзига хос жиҳатлари белгилаб берилган. Ундаги энг асосий жиҳатлардан бири боланинг ҳар томонлама соғлом муҳитда тарбия олишини таъминлаш учун фарзандликка олувчиларга қўйилган бир қатор талабларда намоён бўлади.

Масалан, Фуқаролик процсессуал кодексининг 300-моддасига мувофиқ судга фарзандликка олувчиларнинг (олувчининг) соғлиғи ҳолати тўғрисидаги тиббий хулоса (психиатрия, сил касаллигига қарши кураш ва наркология муассасаларидан, шунингдек ОИТСга қарши кураш марказидан маълумотномалар) тақдим қилиниши лозим.

Бундан ташқари, фарзандликка олувчилар турар жойга ёки турар жойдан фойдаланиш ҳуқуқига эга шахслар эканлигини тасдиқловчи ҳужжатларни ҳам судга тақдим қилишлари лозим.

Ушбу қоидалар боланинг ўз яшаш жойига эга бўлган соғлом оилада камол топишини мустаҳкамлашга қаратилган нормалар ҳисобланади.

Бола ҳуқуқларининг чинакам таъминланиши мақсадида ушбу тоифадаги ишлар албатта васийлик ва ҳомийлик органи ҳамда прокурор иштирокида кўриб чиқилади.

Суд фарзандликка олиш тўғрисидаги аризани кўриб чиқишда Фуқаролик процсессуал кодексининг 300-моддасида кўрсатиб ўтилган ҳолатларни тасдиқловчи далилларни синчиклаб ўрганади ва фарзандликка олувчилар ҳамда боланинг манфаатларидан келиб чиққан ҳолда ишни мазмунан кўриб ҳал қилади. Суднинг ҳал қилув қарорида фарзандликка олиш тўғрисидаги аризани қаноатлантириш ёки рад қилишга асос бўлган ҳолатлар кўрсатиб ўтилади.

Таъкидлаш жоизки, Ўзбекистон Республикаси Қонунчилигига асосан фарзандликка олиш тўғрисидаги маълумотлар сир ҳисобланиб, уни ошкор қилганлик Жиноят кодексининг 125-моддасига мувофиқ жиноий жавобгарликка сабаб бўлади.

ДИЛМУРОД ЖУМАЕВ,

Сурхондарё вилоят судининг судья катта ёрдамчиси

СУД ХОДИМЛАРИ БИЛАН МУЛОҚОТ

Тараққиётимиз кушандаси – коррупциянинг олдини олиш ва унга қарши курашиш энг долзарб вазифалардан биридир. Давлатимиз раҳбари томонидан жорий йилнинг 5 март куни ўтказилган Коррупцияга қарши курашиш миллий кенгаши йиғилишида коррупциядан ҳоли бўлган адолатли суд тизими яратиш бўйича белгилаб берилган устувор вазифалар, шунингдек Олий суд раисининг тизимда коррупциянинг олдини олиш ва унга қарши муросасиз курашиш бўйича судья ва суд ходимларига йўллаган мурожаати ҳам ғоятда муҳим аҳамият касб этди.

Сурхондарё вилоят суди Кадрлар бўлими бош консультанти М.Холбеков Сурхондарё вилоят судларининг суд аппарати ходимлари иштирокида айнан шу долзарб масала юзасидан мулоқот ўтказди.

Кадрлар бўлими бош консультанти М.Холбеков вилоят, туманлараро ва туман (шаҳар) судларининг ходимлари билан ўтказилган ушбу мулоқотда сўнгги йилларда суд-ҳуқуқ тизимида катта ўзгаришлар амалга оширилаётгани, судьяларга қўйилаётган талаблар нечоғлик маъсульятли экани, судьяларнинг аксарияти суд ходимлари орасидан тайинланишини, бугунги кунда суд ходимларининг маънавияти, одоби ва масъулияти алоҳида эътиборда экани ҳамда суд ходимларнинг хизмат мавқеидан шахсий манфаатларини кўзлаб моддий ёки номоддий наф олиш мақсадида қонунга хилоф равишда фойдаланмасликлари ҳақида сўз юритди.

Шунингдек, мулоқотда коррупциядан ҳоли бўлган адолатли суд тизимини яратиш, одоб-ахлоқ қоидаларига риоя этиш, соҳада мавжуд тизимли хато ва камчиликларни бартараф этиш кўтарилган масалалар ижросини тўлиқ, ўз вақтида ҳамда сифатли таъминлаш юзасидан кўрилаётган чоралар муҳокама этилди.

Салоҳиятли, ҳар томонлама малакали суд кадрларининг шаклланиши, судларда фуқароларнинг ҳуқуқ ва эркинликларини ишончли ҳимоя қилинишини таъминлайди. Шу маънода соҳада фаолият юритаётган суд ходимларнинг билим ва дунёқарашини кенгайтириш, малакасини ошириш, умуман, кадрлар сифатини яхшилаш зарурлигини ҳаётнинг ўзи тақозо этаётганлиги қайд этилди.

Мулоқот якунида бугунги кунда судда фаолият олиб бораётган ҳар бир ходим одоб-ахлоқ қоидаларига риоя қилган ҳолда, ўз вазифасини сидқидилдан адо этиши, мазкур жараёнда таъмагирлик, коррупция каби иллатларга қўл урмаслиги лозимлиги яна бир бор ходимларга уқтирилди.

СИРОЖИДДИН ЖАЛИЛОВ,

Сурхондарё вилоят суди судья катта ёрдамчиси

Skip to content