ЖИНОЯТ ИШЛАРИ БЎЙИЧА ТУМАН-ШАҲАР СУДЛАРИДА ТЕРГОВ СУДЬЯСИ ЛАВОЗИМИ ЖОРИЙ ЭТИЛМОҚДА

Муҳтарам Президентимизнинг фармони билан жиноят ишлари бўйича туман, шаҳар судларида тергов судьяси лавозими жорий этилмоқда. Уларга судга қадар иш юритув даврида процессуал қарорларга санкция бериш ва маъмурий ҳуқуқбузарликлар тўғрисидаги ишларни кўриб чиқиш ваколати берилади.

Жорий йилнинг 10 июнь куни президент Шавкат Мирзиёевнинг «Тезкор-қидирув ҳамда тергов фаолиятида шахснинг ҳуқуқ ва эркинликларини ишончли ҳимоя қилиш кафолатларини янада кучайтириш чора-тадбирлари тўғрисида»ги фармони қабул қилинди.

Мазкур Фармоннинг мазмун-моҳиятини тушунтириш мақсадида, жиноят ишлари бўйича Узун туман суди томонидан туман Ички ишлар бўлимида соҳа вакиллари иштирокида давра суҳбати ташкил этилди.

Давра суҳбати давомида жиноят ишлари бўйича Узун туман судининг судьяси Аъзамберди Алиқулов томонидан иштирокчиларга 2025 йил 1 январдан жиноят ишлари бўйича туман, шаҳар судларида тергов судьяси лавозими киритилади. Улар судга қадар иш юритув даврида процессуал қарорларга санкция бериш масаласини кўриб чиқилиши ҳақида маълумотлар берилди.

Бундан ташқари, мазкур ҳужжатга кўра жиноят ишлари бўйича судга қадар иш юритув даврида тергов судьяси томонидан процессуал қарорларга берилган санкциялар фақатгина апелляция инстанциясида Қорақалпоғистон суди, вилоятлар ва Тошкент шаҳар судлари, Ўзбекистон ҳарбий суди томонидан якка тартибда қайта кўриб чиқилади.

Шунингдек, тергов судьяларига маъмурий ҳуқуқбузарликлар тўғрисидаги ишларни кўриб чиқиш ваколати берилади. Улар кўриб чиқадиган маъмурий ҳуқуқбузарлик тўғрисидаги ишларни юқори инстанцияларда қайта кўриб чиқишнинг амалдаги тартиби сақлаб қолинади.

Фармонга мувофиқ, тергов судьясига қуйидаги жиноят материалларини қўллаш масаласини кўриб чиқиш ваколати берилади:

Санкциялар:

-қамоққа олиш ёки уй қамоғи тарзидаги эҳтиёт чорасини қўллаш билан боғлиқ илтимоснома;

-қамоқда сақлаш ёки уй қамоғи муддатини узайтириш масалалари билан боғлиқ илтимоснома;

-паспортнинг (ҳаракатланиш ҳужжатининг) амал қилишини тўхтатиб туриш тўғрисидаги илтимоснома;

-мурдани эксгумация қилиш ҳақидаги илтимоснома;

-почта-телеграф жўнатмаларини хатлаш тўғрисидаги илтимоснома;

-тинтув ўтказиш ҳақидаги илтимоснома;

-телефонлар ва бошқа телекоммуникация қурилмалари орқали олиб бориладиган сўзлашувларни эшитиб туриш, улар орқали узатиладиган ахборотни олиш ҳақидаги илтимоснома; -мол-мулкни хатлаш тўғрисидаги илтимоснома;

Мажбурлов чоралари:

-айбланувчини лавозимидан четлаштириш тўғрисидаги илтимоснома;

-шахсни тиббий муассасага жойлаштириш ҳақидаги илтимоснома;

-айбланувчининг тиббий муассасада бўлиши муддатини узайтириш тўғрисидаги илтимосномаси;

-ушлаб туриш муддатини 48 соатга қадар узайтириш тўғрисидаги илтимоснома;

Прокурорнинг гувоҳ ва жабрланувчининг (фуқаровий даъвогарнинг) кўрсатувларини олдиндан мустаҳкамлаш тўғрисидаги илтимосномаси.

«Тергов судьяси ўз фаолиятини мустақил амалга ошириб, фақат қонунга бўйсунади ҳамда тергов судьясига одил судловни амалга ошириш билан боғлиқ бўлмаган ҳар қандай вазифалар юклатилишига йўл қўйилмайди» — дейилади фармонда.

Уларни лавозимга тайинлаш ва лавозимидан озод қилиш, шунингдек, судьялар корпусини шакллантириш қонунда белгиланган тартибга мувофиқ амалга оширилади, ташкилий фаолиятларига Қорақалпоғистон суди, вилоятлар ва Тошкент шаҳар судлари, Ҳарбий суд раислари раҳбарлик қилади.

Таъкидлаш жоизки, тергов судьяси лавозими учун штат бирликлари судларнинг мавжуд штат бирликлари ҳамда 2025−2027 йиллар учун ажратиладиган қўшимча штат бирликлари ҳисобидан шакллантирилиши кўзда тутилган.

А.АЛИҚУЛОВ,

Жиноят ишлари бўйича Узун туман суди судьяси

МОЛБОЗОРДАГИ ЎҒИРЛИК

Айрим кимсалар доим бошқаларнинг чўнтагидаги пулларни санаб юради. Фурсат бўлди, дегунча, уларга эгалик қилиш ҳаёлида бўлади. Бундай кимсалар олдиндан тузилган режа асосида ўзгаларнинг мол-мулки ёки пулларини қўлга киритиш ёки тортиб олишга ҳаракат қилади.

Масалан, Косонсойлик 49 ёшли Равшан Асадов (исм фамилия ўзгартирилган) илгари ҳам ўғирлик  жиноятини содир этганлиги сабабли суднинг қора курсисида ўтириб, тавба қилмасдан, текин даромад топиш илинжида ўзгалар мол-мулкини яширин равишда қўлга киритиш учун жиноятга қўл урди.

Жумладан, у 2023 йилнинг 28 октябрь куни ўғирлик жиноятини содир этиш мақсадида Бандихон тумани “Наврўз” маҳалласи ҳудудидаги ҳафтанинг ҳар шанба куни бўлиб ўтадиган “Илич” молбозорига келиб, атрофда бўлган фуқароларнинг хатти-ҳаракатларини кузатиб тургани ҳолда фуқаро Таваккал Орзиев қўлида бўлган пулларини акасига тегишли бўлган “Ласетти” русумли автомашинасининг икчи салон орқа ўриндиқ қисмига олиб келиб, пулни автомашина ичига қолдириб, ўзи бозор ичига қайтиб кириб кетганлигини кўриб қолади.. Шунда устаси фаранг Равшан ён-атрофдаги фуқароларнинг эътиборини тортмасдан ушбу автомашина олдига келиб, ён-атрофда ҳеч ким йўқлигидан фойдаланиб автомашинанинг эшикларини очади ва автомашинанинг чап томон орқа ўриндиқ таг қисмига Таваккал Орзиев қолдириб кетган 5.370.000 сўм миқдоридаги пулларини олиди-ю жуфтакни ростлайди.

Бу пайтда молбозордан чиқиб келган Таваккал Орзиевнинг хафсаласи пир бўлади. Нега-ки, уйида анчадан буён боқиб келган бир бош бир ёшарлик хўкизини пулини қаҳрамонимиз Равшан қўлга киритиб бўлган эди.

Албатта, ўзгалар мулкини ўғрилик қўлга киритиш қонунларимизда жиноят ҳисобланади. Жиноятга эса жазо ҳамиша муқаррар.

Текин даромад, ўзгалар мол-мулкига кўз олайтириш, ўғирлик қилиш ҳеч қачон яхшилик билан тугаган эмас. Йиллар давомида ўзгаларнинг мулкларини ўғирлик йўли билан қўлга киритиб, ўз эҳтиёжлари учун ишлатиб юрган Равшан Асадовнинг ўғриликлари ҳуқуқни муҳофаза қилувчи орган ходимлари томонидан фош этилди ва суд унга 5 йилу 3 ойга озодликдан маҳрум қилиш жазосини  тайинлади.

Шундай экан, ўзганинг мулкини қонунга хилоф равишда қўлга киритиш, жумладан ўғирлик қилиш учун қонунларимизда жавобгарлик муқаррар эканлигини доимо ёдда сақлаш зарур.

МУРОТАЛИ АБДИМУМИНОВ,

Жиноят ишлари бўйича Бандихон туман суди раиси

Фуқаролик процессида чет эл фуқаролари ва ташкилотларининг, шунингдек фуқаролиги бўлмаган шахсларнинг иштироки

Маълумки, Ўзбекистон Республикаси Фуқаролик процессуал кодексининг 359-моддасида чет эл фуқаролари ва ташкилотларининг фуқаролик процессуал ҳуқуқлари белгилаб ўтилган.

Унга кўра, чет эл фуқаролари Ўзбекистон Республикаси судларига мурожаат қилиш ҳуқуқига эга ва улар фуқаролик процессуал ҳуқуқлардан Ўзбекистон Республикаси фуқаролари билан тенг равишда фойдаланади.

Чет эл ташкилотлари Ўзбекистон Республикаси судларига мурожаат қилиш ҳуқуқига эга ва улар ўз манфаатларини ҳимоя қилиш учун фуқаролик процессуал ҳуқуқлардан фойдаланади.

Ўзбекистон Республикаси фуқаролари ва ташкилотларининг фуқаролик процессуал ҳуқуқларининг махсус чекланишига йўл қўйилган давлатларнинг фуқаролари ва ташкилотларига нисбатан Ўзбекистон Республикаси қонунчилигида белгиланган тартибда жавоб тариқасидаги чекловлар белгиланиши мумкин.

Шунингдек, фуқаролиги бўлмаган шахслар Ўзбекистон Республикаси судларига мурожаат қилиш ҳуқуқига эга ва улар фуқаролик процессуал ҳуқуқлардан Ўзбекистон Республикаси фуқаролари билан тенг равишда фойдаланади.

Чет эл фуқаролари ва ташкилотлари, фуқаролиги бўлмаган шахслар иштирок этаётган низолар, шунингдек лоақал биттаси чет элда яшаб турган тарафлар ўртасидаги низолар бўйича фуқаролик ишлари Ўзбекистон Республикаси судларининг судловига тегишли бўлиши, агар Ўзбекистон Республикасининг халқаро шартномасида бошқача қоида назарда тутилмаган бўлса, ушбу Кодекс билан белгиланади.

Чет давлатга нисбатан даъво тақдим этилишига, даъвонинг таъминланишига ва ундирувнинг чет давлатнинг Ўзбекистон Республикасидаги мол-мулкига қаратилишига фақат тегишли давлатнинг ваколатли органлари розилиги билан йўл қўйилиши мумкин.

Чет давлатларнинг Ўзбекистон Республикасида аккредитация қилинган дипломатик вакиллари ҳамда уларга тенглаштирилган халқаро ташкилотлар ва уларнинг филиаллари фақат Ўзбекистон Республикасининг халқаро шартномалари ёки халқаро ҳуқуқ нормалари билан белгиланадиган доирадагина Ўзбекистон Республикаси фуқаролик ишлари бўйича судининг юрисдикциясида бўлади.

Ўзбекистон Республикаси судлари чет давлат судларининг айрим процессуал ҳаракатларни (чақирув қоғозлари ва бошқа ҳужжатларни топшириш, тарафлар ва гувоҳларни сўроқ қилиш, экспертиза ўтказиш, жойида кўздан кечириш ва ҳоказо) бажариш тўғрисида белгиланган тартибда берган топшириқларини ижро этади. Бундан қуйидаги ҳоллар мустасно:

1) топшириқни ижро этиш Ўзбекистон Республикаси суверенитетига, хавфсизлигига зарар етказса ёки қонунчиликнинг асосий принципларига зид бўлса;

2) топшириқни ижро этиш суднинг ваколати доирасига кирмаса.

Чет давлат судларининг айрим процессуал ҳаракатларни бажариш тўғрисидаги топшириқлари Ўзбекистон Республикасининг қонунчилиги асосида ижро этилади.

Ўзбекистон Республикаси судлари чет давлат судларига айрим процессуал ҳаракатларни бажариш тўғрисида топшириқлар билан мурожаат қилиши мумкин.

Ўзбекистон Республикаси судларининг чет давлат судлари билан алоқада бўлиш тартиби Ўзбекистон Республикасининг қонунчилиги ҳамда халқаро шартномалари билан белгиланади.

Хулоса ўрнида шуни айтиш керакки, фуқаролик процессида чет эл фуқаролари ва ташкилотлари, фуқаролиги бўлмаган шахслар Ўзбекистон Республикаси судларига мурожаат қилиш ҳуқуқига эга ва улар фуқаролик процессуал ҳуқуқлардан Ўзбекистон Республикаси фуқаролари билан тенг равишда фойдаланиши белгиланган.

БЕХРУЗ АВАЗОВ,

Сурхондарё вилоят суди судья катта ёрдамчиси

Оғуфурушга нисбатан суд ҳукми ўқилди

Маълумки, сўнги вақтларда гиёҳвандлик воситалари ёки психотроп моддаларини ўтказиш мақсадини кўзлаб қонунга хилоф равишда тайёрлаш, олиш, сақлаш, шунингдек уларни қонунга хилоф равишда ўтказиш жинояти ҳолатлари учраётганлигига гувоҳ бўлаяпмиз.

Ушбу ҳаракатларни содир этганларга қонунчилигимизга кўра, жазо муқаррарлиги белгиланган.

Фикримизни эса бир воқеа тавсилотига қаратсак.

Равшан Набиев (исм-фамилия ўзгартирилган) муқаддам ушбу турдаги жиноятни бир неча маротаба содир этган бўлса-да, яна бойлик орттириш мақсадида, 2024 йил 15 май куни соат 16:55 ларда кўп миқдордаги “героин” гиёҳвандлик воситасини ўзининг Термиз шаҳридаги яшаш уйида “Назорат остида олиш” тезкор тадбирга шартли харидор сифатида киритилган шахсга 20.700 АҚШ долларига сотиб ўтказаётган вақтда тезкор тадбир иштирокчилари томонидан қўлга тушади.

Буни қарангки, оғуфурушнинг савдоси якунланмай қолди.

Қахрамонимиз бўлган Равшан юқоридаги бу жиноий ҳаракатларини ўзига боғлиқ бўлмаган ҳолда охирига етказа олмасдан, тезкор тадбир давом эттирилиб унинг яшаш хонадони кўздан кечирилганида, ётоқхонасида фалга қоғозга ўралган “гашиш” гиёҳвандлик воситасини сақлаб келганлиги аниқланган ва ашёвий далил сифатида расмийлаштириб олинган.

Сурхондарё вилоят наркология диспансерининг хулосасида Равшан Набиев «наркомания гашиш» гиёҳвандлик моддаси истеъмол қилиш билан касалланганлиги ва у мажбурий тартибда тиббий даволанишга муҳтож эканлиги аниқланган.

Жиноят ишлари бўйича Термиз шаҳар судида ўтказилган очиқ суд мажлисида судланувчи Равшан Набиев қилган ишидан чин кўнгилдан пушаймон бўлиб, оилавий шароитини инобатга олиб, суддан ўзига енгиллик беришни сўради.

Суд судланувчига жазо тури ва унинг миқдорини тайинлашда, жиноятни ғаразли мақсадларда содир этганлигини жазони оғирлаштирувчи ҳолатлар сифатида, айбига иқрор ва қилмишидан чин кўнгилдан пушаймонлигини жазони енгиллаштирувчи ҳолатлар сифатида эътиборга олиб, муқаддам судланиб ўзига тегишли хулоса чиқармасдан қасддан жиноят содир этганини оғирлаштирувчи ҳолат деб ҳисобга олиб, Ўзбекистон Республикаси Жиноят кодексининг 25,273-моддасининг 5-қисми ва 276-моддаси 2-қисмининг “а,б” бандларида назарда тутилган жиноятни содир этганликда айбли деб топиб, унга нисбатан узил-кесил 10 (ўн) йил 6 (олти) ой муддатга озодликдан маҳрум қилиш жазоси тайинлади.

Шу билан бирга жазони махсус тартибли колонияларда ўтаттиришни ҳамда унга нисбатан жазони ўташ жойларида наркоманияга қарши мажбурий тиббий даволаниш чораси ҳам қўлланилди.

Чунки, қахрамонимиз бўлган Равшан Набиев муқаддам ҳам гиёҳвандлик воситасини ўтказиш мақсадини кўзлаб қонунга хилоф равишда тайёрлаш, олиш, сақлаш, шунингдек уларни қонунга хилоф равишда ўтказиш каби жиноятини содир этгани унинг суд томонидан озодликдан маҳрум қилиш жазоси тайинланган бўлишига қарамасдан, муқаддам содир этган жиноятидан ўзига тегишли хулоса чиқармаганлиги унга панд берди.

Хулоса қилиб айтганда, ҳар қандай ёвуз ишни халқ нигоҳидан яшириб бўлмайди. Эртами кечми, қилган нотўғри ишнинг жавоби берилади.

ШЕРЗОД ЮЛДАШЕВ,

Жиноят ишлари бўйича Термиз шаҳар суди судьяси

ОДАМ САВДОСИ ҚУРБОНИ

Жамиятимизда сўнги йилларда одам савдоси билан боғлиқ жиноятлар сони йилдан йилга ошмоқда. Ушбу турдаги жиноятларни содир этилиши нафақат ўзга шахсгнинг ҳуқуқлари, балки Конститутцияда белгиланган яшаш ва унга узвий боғлиқ бўлган бошқа ҳуқуқларини ҳам чеклайди.

Бу каби жиноятларни содир этилишида хаттоки ўз фарзандини сотиб юбориш ҳолатлари ҳам кузатилмоқда.

Фикримизни бир жиноят иши тафсилотига қаратмоқчимиз.  

Дастлабки тергов органи ҳужжатларига кўра, Махмадиёрова Барчин (исм фамилялар ўзгартирилган) ўзининг фарзанди бўлган 2024 йил 25 январь куни туғилган Махмадиёрова Маликани ўзининг жиноий шериги бўлган Алишерова Машхура билан бир гуруҳга бирлашган холда сотиш орқали моддий бойлик орттириш ҳамда мулкий манфаат кўришни мақсад қилиб, ўзларининг жиноий режасини тузишиб, ушбу жиноий режасини амалга ошириш мақсади йўлида, ўзларига олдиндан таниш бўлмаган Музработ тумани “Халқ йўли” маҳалласида яшовчи Хайитова Дилоромга ўзларида соталидаган чақалоқ борлигини маълум қилиб, 2024 йил 29 январь куни Термиз шаҳар “Боғишамол” маҳалласида жойлашган “Турон” номли ошхонада ўзининг жиноий шериги Машхура Алишерова билан биргаликда ўзининг фарзанди бўлган Малика Махмадиёрованинг ўн саккиз ёшга тўлмаганлигини олдиндан билгани ҳолда ушбу фарзандини Дилором Хайитовага 25 миллион сўм эвазига сотишган вақтда тезкор тадбир иштирокчилари томонидан ушланди.

Ушбу ҳолат юзасидан жиноят ишлари бўйича Термиз шаҳар суди томонидан кўриб чиқилган жиноят иши юзасидан суднинг тегишли ҳукми билан судланувчилар Ўзбекистон Республикаси Жиноят кодексининг 135-моддаси 3-қисми “а” банди билан айбдор деб топилиб, уларнинг аёл эканлиги, қилмишларига пушаймонлиги, биринчи маротаба жиноят содир этганлигини инобатга олиб, уларга нисбатан Жиноят кодексининг 57-моддаси қўлланилиб, 6 йил муддатга озодликдан маҳрум қилиш жазоси тайинланди.

Мазкур суднинг ҳукмига нисбатан судланувчилар ва уларнинг адвокатлари томонидан келтирилган апелляция шикояти жиноят иши билан биргаликда Сурхондарё вилоят суди жиноят ишлари бўйича судлов ҳайъати томонидан кўриб чиқилиб, биринчи босқич суди ҳукми судланувчиларнинг жиноий ҳаракатларини тўғри квалификация қилиб, уларга нисбатан жазо тури ва миқдорини белгилашда, айбдорларнинг шахсига, шунингдек жазони енгиллаштирувчи ва оғирлаштирувчи ҳолатларига мувофиқ ҳолатларига, шахсларини, содир этилган жиноятнинг хусусияти ва ижтимоий хавфлилик даражасини эътиборга олиб, қилмишларига мувофиқ озодликдан маҳрум қилиш жазоси тайинланиб, қонуний, адолатли ва асосли тўхтамга келган, деб хулоса қилинган ҳамда суд ҳукмини ўзгаришсиз, келтирилган апелляция шикоятларини қаноатлантирмасдан қолдирилган.     

Инсоннинг шахсий ҳуқуқи ва эркинлиги бу ҳар бир шахснинг Конститутцияда белгилаб қўйилган ҳуқуқи саналади. Зеро, янги таҳрирда қабул қилинган Ўзбекистон Республикаси Конститутциясининг 26-моддасида “Инсоннинг шаъни ва қадр-қиммати дахлсиздир. Ҳеч нарса уларни камситиш учун асос бўлиши мумкин эмас. Ҳеч ким қийноққа солиниши, зўравонликка, бошқа шафқатсиз, ғайриинсоний ёки инсон қадр-қимматини камситувчи муомалага ёхуд жазога дучор этилиши мумкин эмас” деб кўрсатилган.

Шу жиҳатдан мазкур нормаларга амал қилган ҳолда “Одам савдоси” каби жиноятларни олдини олиш, бу турдаги жиноятларга қарши кескин курашиш, жамиятда соғлом муҳитни шакллантириш ҳозирги куннинг муҳим устувор вазифаси ҳисобланади.

БОТИР НОРМУРОДОВ,

Сурхондарё вилоят суди судья катта ёрдамчиси

Cурхондарё вилоят суди вилоят судларидаги бўш иш ўринлар (вакант лавозимлар)га ишга қабул қилиш бўйича танлов эълон қилади!

Лавозим бўйича номзодга қўйилган талаблар:

а) Номзодлар юқори малакали, хорижий тилларни (қоида тариқасида) биладиган, вакант лавозим учун зарур билимга ва бенуқсон обрў-эътиборга эга олий юридик маълумотли Ўзбекистон Республикаси фуқароси бўлиши шарт.

Тақдим этиладиган ҳужжатларнинг рўйхати:

Ариза;
а) номзоднинг маълумотномаси ва яқин қариндошлари тўғрисида маълумотнома;
б) диплом (дипломдан кўчирма)нинг нусхаси, чет элда ўқиганлиги тўғрисида дипломга эса, диплом тан олинганлиги ва нострификация қилинганлигини тасдиқловчи гувоҳнома (агарда номзод олий таълим муассасасида ўқиётган бўлса, ўқиш жойидан маълумотнома);
в) номзоднинг паспорт нусхаси;
г) меҳнат дафтарчаси нусхаси (биринчи марта ишга кираётган шахслар бундан мустасно);
д) хорижий тилни билиш бўйича сертификат (мавжуд бўлса).

Мурожаат учун телефон: 76-228-19-00 (75025)
kadr.oliy@sud.uz

Сурхондарё вилоят суди Кадрлар бўлими

СУДДА ФУҚАРОНИНГ ҚАРЗ МУНОСАБАТИ БЎЙИЧА НИЗОСИ КЎРИБ ЧИҚИЛДИ

Юртимизда суд ҳокимиятига фуқароларнинг ҳуқуқ ва эркинликларини ишончли ҳимоя қилиш учун суд жараёнида тортишув тамойилини тўлақонли жорий этиш, суд фаолиятини тубдан яхшилаш вазифалари белгиланган.

Хусусан, фуқаролик судига даъвогар Алиева Асила (исми ва фамилияси ўзгартирилган) даъво ариза билан мурожаат қилиб, жавобгар Шокирова Шоирага 2022 йил 20 мартда қарз сўраганлиги учун унга 15.000.000 сўм миқдорида қарз берганлиги, қарзни 2023 йил 20 мартга қадар қайтариб бериши лозим бўлганлиги, бу ҳақида тилхат ёзиб берганлиги, ҳозирги кунга қадар қайтариб бермаганлигини кўрсатиб, 15.000.000 сўм қарзини ундириб беришни сўраган.

Аниқланишича, 2022 йил 20 мартда жавобгар Шокирова Шоира даъвогар Алиева Асиладан 15.000.000 сўм қарз олган, Шокирова Шора 2022 йил 20 мартда ёзган тилхатида қарзини 2023 йил 20 мартга қадар қайтаришини қайд этган.

Ўзбекистон Республикаси Фуқаролик кодексининг 732-моддасига кўра, қарз шартномаси бўйича бир тараф (қарз берувчи) иккинчи тарафга (қарз олувчига) пул ёки турга хос аломатлари билан белгиланган бошқа ашёларни мулк қилиб беради, қарз олувчи эса қарз берувчига бир йўла ёки бўлиб-бўлиб, ўшанча суммадаги пулни ёки қарзга олинган ашёларнинг хили, сифати ва миқдорига баравар ашёларни (қарз суммасини) қайтариб бериш мажбуриятини олади. Қарз шартномаси пул ёки ашёлар топширилган пайтдан бошлаб тузилган ҳисобланади.

Шокирова Шоира томонидан ёзилган тилхат қарз шартномасининг тузилганлигидан далолат беради.

Ўзбекистон Республикаси Фуқаролик кодексининг 735-моддасига кўра, қарз олувчи олинган қарз суммасини қарз шартномасида назарда тутилган муддатда ва тартибда қарз берувчига қайтариши шарт. Агар қарз суммасини қайтариш муддати шартномада белгиланган бўлмаса, қарз олувчи уни қарз берувчи қарзни қайтариш ҳақида талаб қўйган кундан бошлаб ўттиз кун мобайнида қайтариши керак.

Шокирова Шоира олган қарзини Алиева Асилага белгиланган муддатда қайтармаган.

Шу сабабли, суд томонидан Шокирова Шоиранинг ҳисобидан Алиева Асиланинг фойдасига 15.000.000 сўмни ундириш ҳақида ҳал қилув қарори қабул қилиниб, Алиева Асиланинг ҳуқуқлари тикланди.

Хулоса қилиб айтганда, қонун устуворлигини таъминлаш, инсон ҳуқуқ ва манфаатларини ишончли ҳимоя қилиш одил судловнинг асосий мезони ҳисобланади.

ЗАРИФ ХЎЖАМУРОТОВ,

Сурхондарё вилоят суди фуқаролик ишлари бўйича судяси

ҚОНУН – БАРЧАГА БАРОБАР

Маълумки, Ўзбекистон Республикаси Фуқаролик процессуал кодексининг 15-моддаси 1-қисмига кўра, суд тақдим этилган материаллар ва тушунтиришлар билан чекланмасдан, ишнинг ҳақиқий ҳолатларини, тарафларнинг ҳуқуқ ва мажбуриятларини ҳар тарафлама, тўлиқ ва холисона аниқлаш учун қонунга мувофиқ чоралар кўришга ҳақли.

Даъвогар Мансур Муродов (исм фамилия ўзгартирилган) жавобгар «Ўзсаноатқурилишбанк» АТБнинг 2023 йил 13 январдаги буйруғини бекор қилиш, ўзини ушбу банкнинг кассири (ғазначиси) лавозимига ишга тиклаш ҳақидаги даъво аризаси билан судга мурожаат қилган.

Фуқаролик ишлари бўйича Термиз туманлараро судининг ҳал қилув қарорига кўра, жавобгар «Ўзсаноатқурилишбанк» АТБнинг 2023 йил 13 январдаги буйруғи ғайриқонуний деб топилиб, бекор қилинган ва даъвогарнинг даъво талаби қаноатлантирилиб, ўз лавозимига ишга тикланган.

Суднинг ҳал қилув қарорига нисбатан жавобгар “Ўзсаноатқурилишбанк” АТБ томонидан апелляция шикояти келиб тушган.

Аниқланишича, даъвогар Мансур Муродов «Ўзсаноатқурилишбанк» АТБ кассири лавозимида 2023 йил 13 январь кунига қадар ишлаб келиб, иш берувчи номига 2023 йил 13 январь куни ишдан бўшаш ҳақида ариза билан мурожаат қилган ва аризасида ўзи билан тузилган меҳнат шартномасини шу кундан бекор қилишни сўраган.

«Ўзсаноатқурилишбанк» АТБнинг 2023 йил 13 январдаги буйруғига кўра, даъвогар Мансур Муродов билан тузилган меҳнат шартномаси 2023 йил 13 январь кунидан 2023 йил 30 апрелга қадар амалда бўлган Ўзбекистон Республикаси Меҳнат кодексининг 99-моддасига асосан бекор қилинган.

2023 йил 30 апрелга қадар амалда бўлган Ўзбекистон Республикаси Меҳнат кодексининг 97-моддаси 2-бандига кўра, меҳнат шартномаси тарафлардан бирининг ташаббуси билан бекор қилиниши мумкин деб қайд этилган.

2023 йил 30 апрелга қадар амалда бўлган Ўзбекистон Республикаси Меҳнат кодексининг 99-моддасига мувофиқ, ходим номуайян муддатга тузилган меҳнат шартномасини ҳам, муддати тугагунга қадар муддатли меҳнат шартномасини ҳам икки ҳафта олдин иш берувчини ёзма равишда огоҳлантириб, бекор қилишга ҳақлидир. Огоҳлантириш муддати тугагандан сўнг ходим ишни тўхтатишга ҳақли, иш берувчи эса ходимга меҳнат дафтарчасини бериши ва у билан ҳисоб-китоб қилиши шарт деб белгиланган.

Шу каби, ходим билан иш берувчи ўртасидаги келишувга биноан меҳнат шартномаси огоҳлантириш муддати тугамасдан олдин ҳам бекор қилиниши мумкин.

Ушбу модданинг биринчи қисмида назарда тутилган ёки тарафлар келишуви бўйича белгиланган огоҳлантириш муддати давомида ходим берган аризасини қайтариб олишга ҳақлидир.

Агар огоҳлантириш муддати тугагандан кейин ходим билан меҳнат шартномаси бекор қилинмаган ва меҳнат муносабатлари давом этаётган бўлса, ходимнинг ташаббуси билан меҳнат шартномасини  бекор қилиш ҳақидаги ариза ўз кучини йўқотади, бундай ҳолда меҳнат шартномасини шу аризага мувофиқ бекор қилишга эса йўл қўйилмайди.

Юқорида қайд қилинган қонун нормаси ҳамда Олий суд Пленуми раҳбарий тушунтиришларидан меҳнат шартномасини бекор қилиш учун ходимнинг ҳақиқатдан ҳам ишдан бўшаш хоҳишини билдирган ёзма аризаси асос ҳисобланади. Бунда ходим ишдан бўшаш ҳақидаги аризасида ўз хоҳишига кўра муайян санада, яъни огоҳлантириш муддати тугамасидан олдин бўлган муддатда у билан тузилган меҳнат шартномасини бекор қилиш ҳақидаги буйруқ чиқарилгунига қадар ходим ва иш берувчи ўртасида огоҳлантириш муддатини қисқартириш ҳақида келишувга эришилган бўлиши керак.

Даъвогар Мансур Муродовнинг 2023 йил 13 январдаги аризасига кўра, у иш берувчидан ушбу кундан эътиборан ўз хоҳишига кўра ишдан бўшатишни сўраган бўлиб, иш берувчи айнан ходим билан ўзаро келишувга асосан у билан тузилган меҳнат шартномасини ходим сўраган муддатда бекор қилган.

Бироқ, биринчи инстанция суди даъвогар Мансур Муродов у 2023 йил 13 январь куни  меҳнат  шартномасини бекор қилиш ҳақидаги аризасида уни муайян сана, яъни 2023 йил 13 январь кунидан лавозимидан озод қилишни сўраганлигига ҳуқуқий баҳо бермасдан, мазкур меҳнат низосини ҳал этишда икки ҳафталик огоҳлантириш муддати ўтмасдан туриб, ходим билан тузилган меҳнат шартномасини ариза берган кунидан бошлаб бекор қилинганлиги ҳолатидан келиб чиқиб даъво талабини қаноатлантириш ҳақида асоссиз тўхтамга келган.

Бундан ташқари, даъвогарнинг тазйиқ остида ариза ёзганлиги ҳақидаги важлари ҳам бирор-бир тарзда ўз исботини топмаган, суд томонидан ҳам бундай далиллар аниқланмаган.

Бундай ҳолатда биринчи инстанция судининг ҳал қилув қарорини қонуний деб бўлмайди, шу сабабли  апелляция инстанцияси суди биринчи босқич судининг ҳал қилув қарорини бекор қилиб, даъвогарнинг даъво талабини қаноатлантиришдан рад қилиш ҳақида янги ҳал қилув қарори чиқаришни лозим топган.

ДИЛОРОМ АЛМУРАТОВА,

Сурхондарё вилоят суди фуқаролик ишлари бўйича судьяси

ЯНГИ КОНСТИТУЦИЯДАГИ ЯНГИ ИМКОНИЯТЛАР

Дарҳақиқат, сўнгги йилларда эришган ютуқларимиз, жумладан иқтисодиёт, инсон ҳуқуқлари, одил судлов, сўз ва эътиқод эркинлиги, ижтимоий ҳимоя соҳаларидаги юзлаб чекловларнинг олиб ташлангани, нақд пул, валюта, кредит масалаларидаги муаммолар ҳал қилингани, шунингдек бошқа ижобий ҳаракатлар ортга қайтмаслигининг конституциявий ҳимоясини таъминлаш, ҳуқуқ ва эркинликлардан нафақат ҳозирги, балки келажак авлодларимиз ҳам эмин-эркин фойдаланиши учун уларни, албатта, Конституцияда муҳрлаб қўйиш талаб этилди.

Натижада эса янги Конституциядаги моддалар сони амалдаги 128 тадан 155 тага, нормалар сони 275 тадан 434 тага ошди ва янги қонунимиз халқимиз таклифлари асосида янгиланди.  

Хусусан, Конституциянинг 1-моддасидаги “Ўзбекистон – суверен демократик республика” жумласи Янгиланган Конституциямизда “Ўзбекистон – бошқарувнинг республика шаклига эга бўлган суверен, демократик, ҳуқуқий, ижтимоий ва дунёвий давлат” деган норма мустаҳкамланди.  

Бундан ташқари, янги киритилган ўзгартиришларга кўра, Ўзбекистонда ҳуқуқий давлат тамойили мустаҳкамланди, эндиликда барча жараёнлар қонуний асослар устига қурилади, давлат хизматчиларидан ҳуқуқ доирасида фикрлаш, барча масалаларга ҳуқуқий кўз билан қараш талаб этилади. Қолаверса, ҳуқуқий давлатда барча фуқаролар қонун олдида тенг бўлади, давлат ҳокимиятининг олий органлари ҳам қонунларга бўйсунади ва қонунларнинг муқаррар ижросини таъминлайди.  

Ўзбекистон ўзини ижтимоий давлат деб эълон қилиши билан, ҳар бир фуқаросига муносиб турмуш кечириши учун шарт-шароит яратиш мажбуриятини олмоқда. Бу – мавжуд ресурсларни ижтимоий адолат тамойиллари асосида тақсимлаш, жамиятда кучли табақаланиш авж олишига йўл қўймаслик, энг заиф қатламлар учун ҳам сифатли таълим ва тиббиёт кафолатланиши, самарали ижтимоий ҳимоя дастурлари ишлаши, имконияти чекланган ва қўлловга муҳтож фуқароларни қўллаб-қувватлаш, адолатли меҳнат қонунчилиги ва жозибадор пенсия тизими кабиларни англатади. Оддийроқ айтганда, энг камбағал оиланинг болаларида ҳам соғ-саломат ўсиб-улғайиб, яхши таълим олиб, фаровонликка эришиш имконияти бўлиши керак.  

Эътибор берсак, дунёвий давлатда давлат ва дин бир-биридан ажратилган бўлади. Давлат диний эътиқодидан қатъи назар барчага бир хил муносабатда бўлади, динга оид масалаларда нейтрал позицияни эгаллайди.  

Шунингдек, Янги Конституциянинг 154-моддаси билан, 1-моддадаги қоидаларни қайта кўриб чиқиш мумкин эмас, деб белгиланди. Худди шунингдек, 154-модданинг ўзидаги айнан шу қоидадан иборат банд ҳам қайта кўриб чиқилиши мумкин эмас. Бошқача айтганда, бу норма – Ўзбекистон ҳеч қачон демократиядан воз кечмаслиги, ҳуқуқий давлатчиликка содиқлиги, монархияга ёки исломий республикага айланмаслигини назарда тутади.  

Янгиланган Конституциямиздаги муҳим ўзгаришлардан яна бири, унинг 15-моддасига асосан, Ўзбекистон Республикаси Конституцияси мамлакатнинг бутун ҳудудида олий юридик кучга эга, тўғридан-тўғри амал қилади ва ягона ҳуқуқий маконнинг асосини ташкил этади.  

Конституциянинг тўғридан-тўғри амал қилиши фуқароларга нафақат қонунлар, балки бевосита Конституциядаги нормаларга ҳам асосланган ҳолда иш олиб боришга, хусусан, судга мурожаат қилишга имкон беради.  

Шу каби, Конституциямиздаги яна бир муҳим ўзгартириш: барча ноаниқликлар – инсон фойдасига ҳал этилади. Конституциянинг янги таҳририга асосан  “Инсон билан давлат органларининг ўзаро муносабатларида юзага келадиган қонунчиликдаги барча зиддиятлар ва ноаниқликлар инсон фойдасига талқин этилади”. Яъни эндиликда қонунчиликда аниқ белгилаб қўйилмаган масалаларда зиддият юзага келса, масала давлат эмас, инсон фойдасига ҳал этилади.Бундан ташқари, турли ҳужжатларни юритишда давлат органлари томонидан хато-камчилик ўтган тақдирда, масалан, пенсия тайинлашда тегишли ҳужжатлар базадан топилмай, ноаниқлик юзага келганида ҳам вазият фуқаро фойдасига ҳал этилиши керак.

Бундан ташқари, Янги Конституциямизга ўқитувчилар ҳақида модда қўшилди. Ушбу модда икки банддан иборат: Яъни “Ўзбекистон Республикасида ўқитувчининг меҳнати жамият ва давлатни ривожлантириш, соғлом, баркамол авлодни шакллантириш ҳамда тарбиялаш, халқнинг маънавий ва маданий салоҳиятини сақлаш ҳамда бойитишнинг асоси сифатида эътироф этилади”. “Давлат ўқитувчиларнинг шаъни ва қадр-қимматини ҳимоя қилиш, уларнинг ижтимоий ва моддий фаровонлиги, касбий жиҳатдан ўсиши тўғрисида ғамхўрлик қилади”.

Шу тариқа, устозлар ҳуқуқ соҳаси вакили бўлмаган, лекин олий қонунда алоҳида тилга олинган ягона касб эгаларига айланди. 

Таъкидлаш жоизки, янги қабул қилинган Конституциямиз билан ҳар бир инсоннинг шаъни ва қадр-қиммати ҳуқуқий жиҳатдан мустаҳкамланган. Бу билан юртимизнинг инсонпарвар, демократик, ҳуқуқий, ижтимоий ва дунёвий давлат эканлиги ҳуқуқий асосланди.

Янги Ўзбекистоннинг Янги Конституцияси – мамлакатимиз тараққиёти, фуқароларимиз турмуш тарзини юксалтиришга хизмат қилади.

ТАХИР БЕКПУЛАТОВ,

Сурхондарё вилоят суди судьяси

“ДИЛИ ПОКНИНГ – ИШИ ПОК”

Бу дунёда ҳалол ишламасдан, текин ва осон пул топиб, бировлрнинг ҳисобига яшайдиганлар, афсуски орамизда учраб туради.

Ботир (исми ўзгартирилган) шундайлардан эди, яъни қаерда текин пул излаб, ризқини ҳалол топишни ўйламас эди. У олдин ҳам ўғрилик жинояти билан бир неча марта судланган бўлса-да, ўзига тўғри хулоса чиқармасдан, яна шу йўлга киришга жазм қилди.

Тайинли иши ва пули бўлмаган Ботир кўнгли майишатни истаб, эрталаб кўчага пул дардида чиқди. Доим ҳам пул топиб кўрмаган Ботир бу сафар ҳам нафсини қондиришнинг қинғир йўлларпини излаб, йўлинин бозор томонга бурди.

Бозорга бориб, атрофни кузатиб, айланиб юрди. Ўғирлик эски касби бўлганлиги сабабли трофни шошмасдан кузатиб, ўзига қулай пайт ва жойни излади. Бунақа ишларга кўзи пишиб кетганлиги сабабли шошмасдан ҳаракат қилди. Кун тушга яқинлашганда ўз ўлжасини аниқлади шекилли, бир жойда қўниб топиб, тўхтаб қолди.

Унинг ўлжаси эгаси вояга етмаган боланинг қаровсиз қолдирилган велосопеди эди. Ботир пайт пойлаб турдида кўзлаган ўлжасини одамларнинг кўзини шамғалат қилиб турдида велосопедни олиб кетди.

У ўғирланган молни тезроқ сотиб қутулишни ўйлаб, ўзига нотаниш бўлган велосопед таъмирлайдиган устахонага бориб, ўзини бечораҳол кўрсатиб, пул зарур бўлганлиги сабабли ўғлига тегишли бўлган велосопедни сотишга мажбур бўлганлигини айтиб, велосопедни сотди.

Ишнинг осон битганидан хурсанд бўлган Ботир пулларни ўз нафсини қондиришга ишлата бошлади.

Бели оғримасдан топилган пулни ишлатиши ҳам осон бўлди. Пулни маишатга ишлатиб, бир ҳафтага бормасдан пулнинг ҳам охири кўриниб қолди.

Биринчи жинояти ҳозирча аниқланмаганидан ҳаволанган Ботир пули қолмагач яна қинғир йўл билан пул топиб, нафсини қондириш йўлини излай бошлади.

Бу сафар чекка туманга бориб, ўз ниятини амалга оширмоқчи бўлди. Аввалги иши хамирдан қил суғургандай осон битганидан, шунингдек, шўзининг маҳортига ишонган Ботир бу сафар ҳам ишни тез тугатишга ва ўз туманига қайтишни ўйлаб, маҳаллани айланиб юрар экан, савдо мажмуаси ёнида турган велосопедни ва унга ортилган юкларни кўрди.

Ўлжасини мўлжаллаб уни узоқдан кузатиб турдида, эгасининг келмаганидан фойдаланиб, гўёки ўзини велосопед эгаси сифатида кўрсатиб, велосопедни олиб кетди.

Иккала ишнинг ҳам осон тугаганидан хурсанд бўлган Ботир ўзига ортиқча баҳо бера бошлади.

Гўёки қўлга тушмас ўғридек ҳис қила бошлади.

Лекин “бузоқнинг югургани сомонхонагача” деган гап бор. Ботир арқоннинг узун ташланганидан билмас эди. Кейинги ўғрилигидан кўп ўтмасдан тезкор -қидирув ходимларининг сайи-ҳаракатлари натижасида ботирнинг қилмишлари ошкор бўла бошлади ва уни суднинг қора курсисига олиб борди.

Жиноят ишлари бўйича Жарқўрғон туман судининг ҳукми билан Ботир Ахмедов Ўзбекистон Республикаси Жиноят кодесининг тегишли моддалари билан айбли деб топилиб, узил-кесил 5 (беш) йил 1 (бир) ой муддатга озодликдан маҳрум қилиш жазосига судланди.

Қилмиш – қидирмиш деб шуни айтадилар. Ўз нафсига қул бўлиб, ҳалол ризқ топмасдан, бировларнинг ҳаққини ейишнинг жазосини бу дунёнинг ўзида олди.

Я.БЕККАМОВ,

Жиноят ишлари бўйича Жарқўрғон туман суди раиси

Skip to content