Жиноят ишлари бўйича Шеробод туман судининг навбатдаги сайёр мажлиси манзил-колониясида бўлиб ўтди

Суд-ҳуқуқ тизимида амалга ошириладиган барча ишлар замирида қонун устуворлигини таъминлаш, одил судловга эришиш каби эзгу ғоялар ётади.

Дарҳақиқат, сўнгги йилларда суд-ҳуқуқ тизимини янада такомиллаштириш, фуқаро ва тадбиркорларнинг ҳуқуқ ҳамда қонуний манфаатларини ишончли ҳимоя қилиш чораларини кучайтириш, одил судловни самарали таъминлаш ҳамда судьялар ҳамжамияти ролини ошириш борасида изчил ишлар олиб борилиб, бир қанча ислоҳотлар амалга ошириб келинмоқда.

Ўзбекистон Республикаси Жиноят кодексининг 73-моддасида жазодан муддатидан илгари шартли равишда озод этиш ва шу кодекснинг 74-моддасида эса жазони енгилроғи билан алмаштириш назарда тутилган.

Бугун жиноят ишлари бўйича Шеробод туман суди томонидан 41-сон манзил-колониясида ўтказилган сайёр суд мажлисида жами 15 нафар озодликдан маҳрум қилиш жазосини ўтаётган маҳкумларга нисбатан колония маъмурияти томонидан киритилган тақдимномалар кўриб чиқилди.

Хусусан, суд инсонпарварлик тамойилига таяниб ҳамда жазо муддатини ўташ даврида меҳнатга ҳалол муносабатда бўлган, ўрнатилган тартиб-қоидаларига риоя қилган, ўзининг ҳулқини ижобий томонга ўзгартирган, содир этган жиноятининг оқибатларини тўла англаб етиб, ўзларига тегишли хулоса чиқарган 1 нафар маҳкумларни ўталмай қолган жазо муддати Жиноят Кодексининг 73-моддасига асосан муддатидан илгари шартли равишда озод этиш ҳамда 14 нафар маҳкумларни ўталмай қолган жазо муддати Жиноят Кодексининг 74-моддасига асосан енгилроқ жазо турига алмаштирилиб, манзил-колониясидан озод этилди.

Инсон ҳуқуқ ва эркинликларини ишончли ҳимоя қилиш давлатнинг конституциявий мажбурияти сифатида белгиланиши ва бу борада суд ҳокимияти фаолиятнинг очиқлиги ва шаффофлигини таъминлашда ҳамда одил судловни сифатини оширадиган тизим яратишга алоҳида эътибор қаратилган.

Айнан инсон ва адолатли суд ўртасидаги ўзаро муносабатларда қонунийликни ва адолатни таъминлайдиган ҳаракатлар замирида халқимизнинг осойишта ҳамда рози бўлиб яшаш ҳуқуқи турибди.

ТЎЛҚИН ТЎРАҚУЛОВ,

Жиноят ишлари бўйича Шеробод туман суди раиси

СУД-ҲУҚУҚ ИСЛОҲОТЛАРИДА СУНЪИЙ ИНТЕЛЛЕКТНИНГ ЎРНИ

Аввало сунъий интеллект нима? Сунъий интеллект бу компьютер тизимлари ёки дастурларнинг инсон ақлига хос вазифаларни, яъни ўйлаш, ўрганиш, қарор қабул қилиш ва муаммоларни ечиш каби қобилиятларни амалга оширишга мўлжалланган технологиялар мажмуасидир.

Ўзбекистонда сўнгги йилларда суд-ҳуқуқ тизимини ислоҳ қилиш ва адолатни таъминлаш йўлида катта ишлар амалга оширилмоқда. Президент Шавкат Мирзиёев раҳнамолигида қабул қилинган давлат дастурлари ва қонунчилик ислоҳотлари жараёнида замонавий технологиялар, жумладан, сунъий интеллектдан фойдаланиш алоҳида аҳамият касб этмоқда.

2024 йил 14 октябрда Президентнинг қарори билан сунъий интеллект технологияларини 2030 йилга қадар ривожлантириш стратегияси қабул қилинди. Унда сунъий интеллектни ривожлантиришнинг устувор йўналишлари, хорижий тажрибалар ва мамлакатимизда бу технологияларни жорий қилиш бўйича вазифалар аниқ белгилаб берилган.

Сунъий интеллект суд-ҳуқуқ соҳасида қуйидаги имкониятларни яратади:

-суд ишларини тезкор ва шаффоф тарзда ҳал қилиш;

-коррупция хавфини камайтириш;

-қонунларни қўллашда инсон хатоларининг олдини олиш;

-ҳуқуқий жараёнларда фуқароларнинг иштироки осонлашиши.

Хорижий мамлакатларда сунъий интеллектдан ҳуқуқ соҳасида фойдаланишнинг бир қатор илғор мисоллари мавжуд. Масалан:

Хитой: Хитой «ақлли судлар» платформасини жорий этган бўлиб, суд ишларини автоматлаштириш орқали юкламани камайтириш ва жараёнларни тезлаштиришга эришмоқда. Бу технология орқали суд қароридаги камчиликлар ёки ишлов беришдаги хатолар автоматик тарзда аниқланади.

АҚШ: Суд ишларини таҳлил қилиш ва ҳужжатларни классификация қилиш учун сунъий интеллект технологияларидан кенг фойдаланилмоқда. Бундан ташқари, адвокатлар учун махсус дастурлар орқали ишга тааллуқли ҳуқуқий претседентларни топиш анча осонлашган. 

Эстония: «Электрон суд» тизими орқали майда суд ишларини автоматик равишда ҳал қилиш жараёни жорий қилинган. Бу вақт ва ресурсларни тежашга ёрдам бермоқда.

Сунъий интеллектдан фойдаланиш имкониятлари кенг бўлса-да, уни амалиётга жорий қилишда қуйидаги қийинчиликлар мавжуд:

-ҳуқуқий маълумотларнинг тўлиқ ва ишончли бўлиши керак;

-сунъий интеллект технологиялари учун етарли молиявий ва техник ресурслар зарур;

-судьялар ва ҳуқуқшуносларнинг сунъий интеллект билан ишлаш бўйича малакасини ошириш лозим.

Хулоса сифатида айтиш мумкинки, суд-ҳуқуқ соҳасида сунъий интеллектдан фойдаланиш адолатни таъминлаш ва ҳуқуқий тизимни янада самарали қилиш йўлидаги муҳим қадамдир. Бу нафақат суд ишларини тезкор ва самарали қилишга, балки фуқароларнинг адолатга бўлган ишончини мустаҳкамлашга ҳам хизмат қилади. Сунъий интеллектдан тўғри фойдаланиш адолатли, шаффоф ва замонавий суд-ҳуқуқ тизимини шакллантиришда муҳим ўрин тутади.

Нигора Хасанова,

Жиноят ишлари бўйича Термиз шаҳар суди судья ёрдамчиси

КЕНГАШ РАИСИ ВИЛОЯТ СУДЛАРИ СУДЬЯЛАРИ БИЛАН ОЧИҚ МУЛОҚОТ ЎТКАЗДИ

Бугун Ўзбекистон Республикаси Судьялар олий кенгаши раиси Хомўмин Ёдгоров Сурхондарё вилоят судлари судьялари билан очиқ мулоқот ўтказди.

Тадбир аввалида куни кеча Ўзбекистон Республикаси Президенти фармойиши билан Сурхондарё вилоят суди раисининг ўринбосари – иқтисодий ишлар бўйича судлов ҳайъати раиси лавозимига тайинланган Зоир Аманович Рустамов таништирилди.

Айтилдики, юксак лавозимга муносиб кўрилмоқ, аввало, катта ишонч, бундай ишонч жамиятда ижтимоий адолатни таъминлашдек шарафли бурчни ҳалол меҳнат ва фидоийлик билан амалга ошириш орқали оқланиши лозим. Ушбу таъкид нафақат янги тайинланган судлов ҳайъати раиси, балки барча судьяларга бирдек тааллуқли. Зеро, судьялик мақоми ушбу лавозим эгасидан  нафақат иш фаолиятида, балки ишдан ташқари пайтда ҳам намунали хулқи ва  ҳалол-поклиги билан ибрат бўлмоғини талаб қилади.

Очиқ мулоқтда фуқаролар ва юридик шахсларнинг қонун билан кафолатланган ҳуқуқ ва эркинликларини суд орқали самарали ҳимоя қилиш,  ягона суд амалиётини шакллантириш, Судьялар одоби кодекс қоидаларига қатъий риоя этиш масалаларига алоҳида эътибор қаратилди. Хусусан,  судьяларнинг юксак муомала маданияти фуқароларнинг судга бўлган ишончини янада оширишда алоҳида аҳамият касиб этиши таъкидланди.

Шунингдек, меҳнат ва ижро интизомига риоя этиш, суд ҳокимиятининг обрўйи ва нуфузини сақлаш  тизимнинг ҳар бир вакили бурчи экани, бунинг учун судья деган  мақомга доимо лойиқ бўлиш қайд этилди. Судьялар одоби кодекси ва судьлик қасамёдини бузгани учун тизимдан четлатилган айримларнинг қисмати бошқалар учун сабоқ бўлиши, мақомига номуносиб хатти-ҳаракатлар содир этганлар билан асло муроса қилиб бўлмаслиги аниқ мисоллар билан тушунтирилди.

Мулоқот якунида сўз олганлар суд ҳокимиятининг обрўйи ва нуфузини сақлаш ҳар бир судья ва ходимнинг мажбурияти эканлигини қайд этган ҳолда, тизимнинг барча вакиллари судьянинг холислиги, мустақиллиги ва беғаразлигига шубҳа туғдириши мумкин бўлган ҳар қандай хатти-ҳаракатлардан ўзини тийишлари шартлигини таъкидладилар.

АСҚАР ҚУДРАТОВ,

Сурхондарё вилоят суди Жамоатчилик ва

оммавий ахборот воситалари билан

алоқалар бўйича бош консультанти

АВТОМАШИНА ОЛИБ ҚОЧГАН САРҲУШ ҲАЙДОВЧИ ЖАЗОГА ТОРТИЛДИ

Ташқи муҳитдан югурик сув мисоли оқиб кирадиган минг бир иллатлар тури борки, уларнинг лоақал биттаси ҳам инсон руҳиятида қолиб кетса, унинг ҳаёт тарзи давомида у чуқур илдиз отиб ўрнашиб олиб, жиноят содир этиш кўчасига киришга йўллайди.

Ёши олтмишдан ошган, оқ-қорани тўла ажрата оладиган бир даврда спиртли ичимлик истеъмол қилишдан ўзини тия олмаган Мухтор Абдиев (исм-фамилиялар ўзгартирилган) 2024 йил 14 август куни соат 13:00 ларда Ангор туманидаги ошхоналарнинг бирида спиртли ичимлик истемол қилиб, сўнгра туманнинг “Наврўз” маҳалласи ҳудудида фуқаро Олим Жовлиевга тегишли бўлган “Матиз” русумли автомашинани ойнаси очиқ қолдирилганлиги ва калити ўзида турганлигини кўриб, автомашинани олиб қочади. “Маст ҳайдовчи” транспорт воситасини бошқариб боравергач ушбу “Наврўз” маҳалласи ҳудудида бошқарувни йўқотиб, “Дамас” русумли транспорт воситасининг орқа томонидан урилиб, йўл транспорт ҳодисаси содир этиб тўхтаганида, шу вақтда ички ишлар бўлими ходимлари томонидан ушланган.

Натижада ушбу ҳолат юзасидан Мухтор Абдиевга нисбатан жиноят кодексининг тегишли моддаси билан жиноят иши қўзғатилди.

Жиноят ишлари бўйича Ангор тумани судида бўлиб ўтган суд мажлисида унга нисбатан қонуний жазо тайинланди.

Хулоса ўрнида айтиш керакки. ушбу тоифадаги кимсаларнинг қилмишини баён этишдан мақсад шуки, бу ҳаётда ҳеч қандай жиноий қилмиш жазосиз қолмайди. Шундай экан, бебаҳо умрни эзгу ишларга бағишлаш, ҳаётда ўзидан яхши ном қолдиришга не етсин?!

АББОС ХОЛМУМИНОВ,

Жиноят ишлари бўйича Ангор туман суди раиси

ҚОНУНЧИЛИКДАГИ ЯНГИЛИКЛАР

Мамлакатимизда суд ҳокимияти мустақиллигини, судлар фаолиятида очиқлик ва шаффофликни таъминлаш бўйича изчил ислоҳотлар амалга оширилмоқда.

Жумладан, фуқароларнинг ҳуқуқ ва эркинликларини, жамият ҳамда давлатнинг қонун билан қўриқланадиган манфаатларини тўлақонли ҳимоя қилишга, шунингдек судларда ишларни муҳокама қилишда қонунийликни мустаҳкамлашга хизмат қилувчи Қонун қабул қилинди.

Мазкур “Ўзбекистон Республикасининг айрим қонун ҳужжатларига судларда ишларни кўришда прокурорнинг ваколатларини таъминлашга қаратилган ўзгартириш ва қўшимчалар киритиш тўғрисида”ги Қонуни юртбошимиз томонидан 2024 йил 30 сентябрда имзоланган.

Хусусан, ушбу Қонун билан суд ишларини юритишда тарафларнинг тортишуви принципини, давлат манфаатлари самарали ҳимоя қилинишини таъминлаш судлар томонидан фуқаролик, иқтисодий ва маъмурий ишларни кўришда прокурорнинг иштирокига, шунингдек ишларни кўриб чиқиш натижалари бўйича қабул қилинган суд ҳужжатлари устидан шикоят қилишга тааллуқли процессуал нормалар янада аниқлаштирилишини тақозо этаётганлиги муносабати билан Ўзбекистон Республикасининг Фуқаролик процессуал кодексига давлатнинг қонун билан қўриқланадиган манфаатларини ҳимоя қилиш мақсадида прокурорнинг ерга оид ҳуқуқий муносабатлар, давлат мулки, давлатга етказилган зарарнинг ўрнини қоплаш ва давлат бюджетидан ундирувлар билан боғлиқ ишларда иштирок этиш ҳуқуқини, шунингдек давлат манфаатларини ҳимоя қилиш учун судга ариза билан мурожаат қилиш ҳуқуқини назарда тутувчи ўзгартириш ва қўшимчалар киритилди.

Бундан ташқари,  Қонунда Ўзбекистон Республикасининг Фуқаролик процессуал кодексига, Ўзбекистон Республикасининг Иқтисодий процессуал кодексига ва Ўзбекистон Республикасининг Маъмурий суд ишларини юритиш тўғрисидаги кодексига прокурорнинг суд муҳокамасининг вақти ва жойи тўғрисида прокурор тегишли тарзда хабардор қилинмасдан кўрилган, қонунда прокурорнинг иштирок этиши назарда тутилган ишлар бўйича кассация протести, тафтиш тартибида протест келтириш тўғрисидаги масалани ҳал қилиш учун тегишли судлардан ишларни талаб қилиб олишга бўлган ҳуқуқи белгиланди. шунингдек мазкур тоифадаги ишларни кўриш якунлари бўйича чиқарилган суд ҳужжатлари устидан шикоят қилиш тартиби аниқлаштирилди.

Фуқаролик процессуал кодекси 50-моддасида, “Прокурор фақат қонунда назарда тутилган ҳолларда, шунингдек давлатнинг қонун билан қўриқланадиган манфаатларини ҳимоя қилиш мақсадида ерга оид ҳуқуқий муносабатлар, давлат мулки, давлатга етказилган зарарнинг ўрнини қоплаш ва давлат бюджетидан ундирувлар билан боғлиқ ишларда ёки прокурорнинг даъво аризаси (аризаси) асосида қўзғатилган ишларда иштирок этиши мумкин. Прокурор бошқа шахсларнинг аризаси билан қўзғатилган ишнинг муҳокамасида ўз ташаббуси билан иштирок этиши мумкин эмас.

Прокурор давлат манфаатларини ҳимоя қилиш учун судга ариза билан мурожаат қилиши мумкин” деган мазмундаги биринчи ва иккинчи қисмлар билан алмаштирилган бўлса, ушбу кодекснинг 383 ва 387-моддалари қонунда прокурорнинг иштирок этиши назарда тутилган бўлиб, бироқ у суд муҳокамасининг вақти ва жойи тўғрисида тегишли тарзда хабардор қилинмасдан кўрилган иш бўйича протестлар киритиш каби қоидалар киритилди.

Таъкидлаш жоизки, ушбу Қонун прокуратура органларининг одил судловни амалга оширишга кўмаклашиш борасидаги фаолияти самарадорлигини янада оширишга, фуқароларнинг ҳуқуқ ва эркинликларини, жамият ҳамда давлатнинг қонун билан қўриқланадиган манфаатларини тўлақонли ҳимоя қилишга, шунингдек судларда ишларни муҳокама қилишда қонунийликни мустаҳкамлашга хизмат қилади.

АКМАЛ АКРАМОВ,

Фуқаролик ишлари бўйича Қумқўрғон туманлараро суди судьяси

ФУҚАРОЛИК ҚОНУН ҲУЖЖАТЛАРИДА ИШТИРОКЧИЛАРНИНГ ТЕНГЛИГИ

Фуқаролик ҳуқуқи жамиятдаги муносабатларни тартибга солувчи муҳим ҳуқуқий соҳалардан бири ҳисобланади. Ушбу соҳанинг асосий принциплари орасида иштирокчиларнинг тенглиги тамойили марказий ўрин эгаллайди. Мазкур тамойил қонуний муносабатларда барча тарафларнинг бир хил ҳуқуқларга эга бўлиши ва уларга бир хил мажбуриятлар юкланишини кафолатлайди.

Фуқаролик қонун ҳужжатларида иштирокчиларнинг тенглиги тамойили шундан иборатки, барча юридик ва жисмоний шахслар, шунингдек давлат органлари фуқаролик-ҳуқуқий муносабатларда бир хил мақомга эга бўлади. Улар ўзаро муносабатларда тенг шарт-шароитларга риоя қилиши, шартномавий эркинлик ва мулкка бўлган ҳуқуқни ҳурмат қилиши шарт.

Ўзбекистон Республикасининг Фуқаролик кодекси 1-моддасида, иштирокчиларнинг тенглиги тамойили мустаҳкамлаб қўйилган. Унда белгиланишича, фуқаролар, юридик шахслар, давлат ва давлат ташкилотлари бир-бирига нисбатан тенг ҳуқуқларга эга ва улар ўзларининг мажбуриятларини бажаришда тенг асосда ҳаракат қилишлари лозим.

Иштирокчиларнинг тенглиги тамойили турли соҳаларда фуқаролик ҳуқуқининг асосий функсияларини амалга оширишда муҳим аҳамият касб этади. Мисол учун, тарафларнинг шартномалар тузишда эркинлигида, ҳар бир тараф ўз ҳуқуқ ва мажбуриятларини эркин равишда белгилаш ҳуқуқига эга. Бу тамойил туфайли томонлар ўзаро тенг шартларда шартнома тузиши мумкин бўлса, мулкий муносабатларнинг барқарорлигида мулкий ҳуқуқ ва мажбуриятларни амалга оширишда тарафларнинг тенглиги мулкка бўлган ҳуқуқларни кафолатлайди. Яна бир энг муҳим тамойилларидан бири эса бу фуқаролик ҳуқуқий низоларни суд тафтибида ҳал қилишда фуқароларнинг жинси, ирқи, миллати, тили, дини, ижтимоий келиб чиқиши, эътиқоди, шахсий ва ижтимоий мавқеидан, ташкилотларнинг эса ташкилий-ҳуқуқий шаклидан, мулкчилик шаклидан, жойлашган ери, шунингдек бошқа ҳолатлардан қатъи назар, қонун ва суд олдида тенглиги асосида амалга оширилиши ҳисобланади. Бу тамойил судларнинг холислиги ва адолатли қарор чиқаришини таъминлайди.

Фуқаролик қонун ҳужжатларида иштирокчиларнинг тенглиги тамойили – бу қонун устуворлиги ва адолатни таъминлаш учун асосий мезондир. Ушбу тамойил қонуний муносабатларнинг шаффофлигини, барча субъектларнинг ўз ҳуқуқларидан тенг фойдаланишини ва уларга бир хил мажбурият юкланишини кафолатлайди. Шу боис, бу тамойил нафақат ҳуқуқий назарияда, балки амалиётда ҳам долзарб аҳамиятга эга бўлиб қолаверади.

САИДИСЛОМ САТТОРОВ,

Сурхондарё вилоят судининг судья катта ёрдамчиси

ХОДИМЛАРНИНГ МЕҲНАТ ҲУҚУҚЛАРИНИ ҲИМОЯ ҚИЛИШ ВА МЕҲНАТ НИЗОЛАРИНИ КЎРИБ ЧИҚИШ ТАРТИБИ

Маълумки янги тахрирдаги Меҳнат кодексининг 31 ва 32-бобида ходимларнинг меҳнат ҳуқуқларини ҳимоя қилиш тушунчаси ёритиб ўтилган.

Унга кўра, Ходимларнинг меҳнат ҳуқуқларини ҳимоя қилиш қуйидагиларни ўз ичига олади:

-меҳнат тўғрисидаги қонунчилик, меҳнат ҳақидаги бошқа ҳуқуқий ҳужжатлар, шунингдек меҳнат шартномалари шартлари бузилишининг олдини олишни ва (ёки) уларга барҳам беришни;

-ходимнинг бузилган ҳуқуқларини тиклашни;

-ходимнинг меҳнат ҳуқуқлари бузилганлиги муносабати билан унга етказилган моддий зарарнинг ўрнини қоплашни ва (ёки) маънавий зиённи компенсация қилишни;

-ходимнинг меҳнат ҳуқуқларини бузганликда айбдор иш берувчиларнинг ва бошқа мансабдор шахсларнинг жавобгарлигини.

Ходимнинг меҳнат ҳуқуқларини ҳимоя қилишга доир ҳуқуқини амалга оширишга тўсқинлик қилишга йўл қўйилмайди.

Ходимнинг меҳнат ҳуқуқларини ҳимоя қилишга доир ҳуқуқини амалга оширишни рад этиши тўғрисидаги ёзма ёки оғзаки мажбуриятлари ҳақиқий эмас.

Меҳнат ҳуқуқларини ҳимоя қилишнинг асосий усуллари қуйидагилардан иборат:

-ходимларнинг меҳнат ҳуқуқларини ўзи ҳимоя қилишидан;

-меҳнат тўғрисидаги қонунчиликка, меҳнат ҳақидаги бошқа ҳуқуқий ҳужжатларга ва меҳнатни муҳофаза қилиш қоидаларига риоя этилиши устидан давлат назорати ҳамда текширувидан;

-меҳнат тўғрисидаги қонунчиликка, меҳнат ҳақидаги бошқа ҳуқуқий ҳужжатларга ва меҳнатни муҳофаза қилиш қоидаларига риоя этилиши устидан жамоатчилик назоратидан;

-меҳнат ҳуқуқларининг яраштирув-воситачилик тартиб-таомиллари орқали ҳимоя қилишдан;

-меҳнат ҳуқуқларининг меҳнат низоларини кўриб чиқувчи органлар томонидан ҳимоя қилишдан.

Ходимларга меҳнат ҳуқуқларини ҳимоя қилиш усулини танлаш, қонунда тақиқланмаган барча усуллар билан ўз меҳнат ҳуқуқларини ҳимоя қилиш ҳуқуқи кафолатланади.

Ходим томонидан меҳнат ҳуқуқларини ўзи ҳимоя қилиши деганда ходимнинг бузилган ҳуқуқини меҳнат тўғрисидаги қонунчиликка риоя этилиши устидан назоратни ва текширувни амалга оширувчи органларга ёхуд якка тартибдаги меҳнат низоларини кўриб чиқувчи органларга мурожаат этмасдан ёки мурожаат қилган ҳолда тиклашга ва (ёки) ушбу ҳуқуқни амалга ошириш борасидаги тўсиқларни бартараф этишга қаратилган мустақил равишдаги қонуний ҳаракатлари тушунилади.

Ходим ўз ҳуқуқи бузилганлиги ҳақида билган ёки билиши керак бўлган пайтдан эътиборан меҳнат ҳуқуқларини ўзи ҳимоя қилишни (бундан буён матнда ўзини ўзи ҳимоя қилиш деб юритилади) амалга оширишга ҳақли.

Ходим ўзини ўзи ҳимоя қилишни тўхтатиш тўғрисида ўз хоҳишига кўра исталган пайтда қарор қабул қилишга ҳақли.

Ўзини ўзи ҳимоя қилиш мақсадида ходим ўз ҳаётига ва соғлиғига бевосита таҳдид солувчи ишни бажаришни, шунингдек иш берувчининг талабига кўра қуйидагиларни:

-меҳнат шартномасида назарда тутилмаган ишни;

-қонунга хилоф ёки ҳаётини ва соғлиғини хавф остига қўядиган, ходимнинг ёхуд бошқа шахсларнинг шаъни ва қадр-қимматига, ишчанлик обрўсига путур етказадиган ҳаракатларни бажаришни иш берувчини ёки ўзининг бевосита раҳбарини ёхуд иш берувчининг бошқа вакилини ёзма шаклда хабардор қилган ҳолда рад этиши мумкин.

Ходим Меҳнат кодексда ёки бошқа қонунларда назарда тутилган ўзга ҳолларда ҳам ишларни ёки ҳаракатларни бажаришни ўзини ўзи ҳимоя қилиш мақсадида рад этиш ҳуқуқига эга.

Иш берувчи, иш берувчининг вакиллари ходимларнинг ўзини ўзи ҳимоя қилишига монелик қилиш ҳуқуқига эга эмас.

Хулоса ўрнида шуни таъкидлаш лозимки, ходим томонидан меҳнат ҳуқуқларини ўзи ҳимоя қилиши деганда ходимнинг бузилган ҳуқуқини меҳнат тўғрисидаги қонунчиликка риоя этилиши устидан назоратни ва текширувни амалга оширувчи органларга ёхуд якка тартибдаги меҳнат низоларини кўриб чиқувчи органларга мурожаат этмасдан ёки мурожаат қилган ҳолда тиклашга ва (ёки) ушбу ҳуқуқни амалга ошириш борасидаги тўсиқларни бартараф этишга қаратилган мустақил равишдаги қонуний ҳаракатлари демакдир.

БЕХРУЗ АВАЗОВ,

Сурхондарё вилоят суди судья катта ёрдамчиси

“ПАҚИЛДОҚ”ДАН САҚЛАНИНГ!

Янги йил байрами яқинлашиши билан бутун дунё бўйлаб турли кўнгилочар тадбирлар: мушакбозлик, байрам арчаси безатиш, мазали таомлари тайёрлаш ишлари авжига чиқади. Инсонлар байрам баҳона ўз яқинлари билан дийдорлашишга, улар билан мириқиб суҳбатлашишга, узоқ вақтдан буён кўрмаган қадрдонларини йўқлашга ҳаракат қиладилар. Бу байрамни, айниқса, болалар орзиқиб кутишади десак янглишмаган бўламиз. Ахир улар севган қорбобо ва қорқиз, ялмоғиз кампир-у, турли эртак қаҳрамонлари ташриф буюради-да! Янги йил арчаси атрофида ўтказиладиган кўнгилочар ўйинлар болажонларнинг самимий кулгусига, қувноқ кайфиятига сабаб бўлади.

Бироқ, орамизда байрам кайфиятини бошқа нарсалардан, хусусан, саломатлик учун хавфли бўлган воситалардан изловчи шахслар ҳам кам эмас. Янги йил яқинлашиши билан теварак-атрофимизда “пақилдоқ”ларнинг кутилмаганда отилган ўқ каби овозлари эшитила бошлайди. Бу овоз кимгадир завқ бағишласа, яна кимнингдир жиддий қўрқувига сабаб бўлиши мумкин. Ахир, кутилмаганда портлаган “пақилдоқ” овози ҳар кимни ҳам чўчитиб юбориши мумкин. “Пақилдоқ” портлаши фақатгина завқ олиш учун хизмат қилган бўлсаку майли, аммо бу иш оқибатида кимгадир шикаст етса бундан ёмони йўқ.

Пақилдоқ ва шу каби бошқа пиротехника воситалари инсонлар саломатлигига жиддий хавф туғдириши ҳамда бош турдаги кутилмаган кўнгилсизликларни келтириб чиқариши мумкинлиги сабабли, уларни Ўзбекистон Республикаси ҳудудига олиб кириш, ишлаб чиқариш, ташиш, сақлаш, сотиш ва фойдаланиш Вазирлар Маҳкамасининг 2009 йил 10 декабрдаги 309-сонли Қарори билан вақтинча таъқиқланган.

Шундай бўлишига қарамасдан, айрим катта даромад илинжида фарзандлар саломатлигини ҳам унутиб юборадиган шахслар янги йил яқинлашиши билан пиротехника воситаларини ишлаб чиқариш ва сотиш ишларини бошлаб юборадилар. Баъзи фуқаролар эса белгиланган божхона текширувларини четлаб ўтган ҳолда бундай воситаларни Ўзбекистон ҳудудига ноқонуний йўллар билан олиб киришга уринишади. Шу сабабли, давлатимиз ҳудудига ҳудудига олиб кириш, ишлаб чиқариш, ташиш, сақлаш, сотиш ва фойдаланиш таъқиқланган бўлишига қарамасдан байрам арафасида “пақилдоқ”ларнинг жарангли овозини эшитаверамиз.

Афсуски, пиротехника воситалари савдоси билан шуғулланувчи шахслар ушбу фаолият ҳам атрофдагилар саломатлиги учун, ҳам ўзларининг чўнтаклари учун катта зарар келтириши мумкинлигини билган ҳолда ўрнатилган чеклашларга амал қилишмаяпти.

Ўзбекистон Республикаси Маъмурий жавобгарлик тўғрисидаги кодексига кўра, пиротехника буюмларини қонунга хилоф равишда ишлаб чиқариш, тайёрлаш, сақлаш, ташиш, жўнатиш, худди шунингдек уларни  қонунга хилоф равишда Ўзбекистондан олиб чиқиш, ҳуқуқбузарлик ашёларини мусодара қилиб, базавий ҳисоблаш миқдорининг 15 бараваридан 30 бараваригача миқдорда жарима солиша сабаб бўлиши мумкин.

 Шунингдек, пиротехника буюмларини  қонунга хилоф равишда ўтказиш ёки Ўзбекистонга олиб кириш, ҳуқуқбузарлик ашёларини мусодара қилиб, базавий ҳисоблаш миқдорининг 50 бараваригача миқдорда жарима солишга сабаб бўлиши мумкин.

Бундан кўринадики, пиротехника воситаларининг ноқонуний муомаласи билан шуғулланган шахслар ушбу воситалар мусодара этилиши орқали нафақат бу воситалар учун сарф қилинган маблағлардан айрилиши, балки қўшимчасига маъмурий жавобгарликка тортилиши оқибатида катта миқдорда жарима тўлашлари ҳам мумкин.

Бундай фаолият натижасида кимгадир тан жароҳати етиши мумкинлиги ва оқибатда бир умрга ногирон бўлиш хавфи мавжудлиги ҳисобга олинса унинг нақадар нопок иш эканлигини тушуниш мумкин.

Шу сабабли, барча фуқароларни ўрнатилган тартиб қоидаларга амал қилган ҳолда фарзандлар саломатлигини асрашга, ноқонуний ҳаракатларни амалга оширмасликка ҳамда орзиқиб кутилган янги йил байрамини хуш кайфиятда ўтказишга чорлаймиз.

ДИЛМУРОД ЖУМАЕВ,

Сурхондарё вилоят суди судья катта ёрдамчиси

Жарқўрғон туманида Пробация гуруҳи назорати остидаги шахслар учун “Сайёр суд” ташкил этилди

Тумандаги 5-болалар мусиқа ва санъат мактабида жиноят ишлари бўйича Жарқўрғон туман суди судьялари ва туман Ички ишлар бўлими масъуллари иштирокида жиноятчиликнинг барвақт олдини олиш ва ҳуқуқбузарликларга қарши курашиш борасида Пробация назоратида турган шахслар билан маърифий-ҳуқуқий тадбир ўтказилди.

Маърифий-ҳуқуқий тадбирда Пробация хизмати назорат остида турган шахслар билан жиноятчиликнинг барвақт олдини олиш ва ҳуқуқбузарликларга қарши курашиш юзасидан вояга етмаганлар ўртасида жиноятчиликнинг олдини олиш, гиёҳвандлик, ичкиликбозлик ва диний экстремизмга қарши курашиш, фирибгарлик ҳамда ўғирлик, ёшлар ўртасида ўз жонига қасд ва суиқасд қилиш ҳолатларининг олдини олиш, шунингдек Ўзбекистон Республикасининг Пробация тўғрисидаги Қонунининг мазмун-моҳиятига алоҳида эътибор қаратилиб, тегишли чора-тадбирлар белгиланди.

Суд-ҳуқуқ тизимида амалга ошириладиган барча ишлар замирида қонун устуворлигини таъминлаш, одил судловга эришиш каби эзгу ғоялар ётади. Айнан инсон ва адолатли суд ўртасидаги ўзаро муносабатларда қонунийликни ва адолатни таъминлайдиган ҳаракатлар замирида халқимизнинг осойишта ҳамда рози бўлиб яшаш ҳуқуқи турибди.

Хусусан, ушбу куни ҳам жиноят ишлари бўйича Жарқўрғон туман суди томонидан сайёр суд мажлиси ўтказилиб, туман Ички ишлар бўлими Пробация гуруҳида жазо ўтаб турган 18 нафар маҳкумларни ахлоқ тузатиш ишлари жазосини ва 13 нафар маҳкумларни эса озодликдан чеклаш жазосини ўташдан муддатидан илгари шартли озод қилиш юзасидан киритилган тақдимномалар кўриб чиқилиб, инсонпарварлик тамойилларига таяниб, Пробация гуруҳи ҳисобида туриб, ҳақиқатда меҳнатга ҳалол муносабатда бўлган ва жазо ўташнинг тартиб қоиаларига риоя қилиб, тузалиш йўлига ўтган, судлар томонидан ўрнатилган тақиқ ва чекловларга тўлиқ риоя қилган, ўзининг ҳулқини ижобий томонга ўзгартирган 31 нафар назоратдаги шахслар Ўзбекистон Республикаси Жиноят Кодексининг 73-моддасига асосан жазони ўташдан муддатидан илгари шартли равишда озод қилинди.

Сайёр суд мажлиси якунида раислик қилувчи томонидан иштирокчиларга ҳуқуқ ва мажбуриятларини, жазони ўташ даврида ўрнатилган тартиб-қоидаларига қатъий риоя қилишлари лозимлигини, жазони ўташ даврида ўрнатилган тартиб-қоидаларни бузганлик учун уларга нисбатан қўлланилиши мумкин бўлган интизомий чоралари қўлланиш оқибатлари тушунтирди.

Мухтасар қилиб айтганда, суд-ҳуқуқ соҳасида Конституциявий талаблар асосида амалга оширилаётган кенг қамровли ислоҳотлар туфайли аҳолининг ҳуқуқ ва манфаатлари тўла таъминланмоқда.

ТАХИР БЕКПУЛАТОВ,

Жиноят ишлари бўйича Жарқўрғон туман суди раиси

ҚИЛМИШ – ҚИДИРМИШ

Маъмурий назоратнинг асосий вазифаси жазони ижро этиш муассасаларидан озод қилинган айрим тоифадаги шахслар томонидан ҳуқуқбузарликлар содир этилишининг олдини олиш мақсадида уларга якка тартибда профилактик таъсир кўрсатишдан иборатдир.

Ушбу қонун нормалари қатъий белгиланган бўлса-да, бироқ қонун талабини бузган Анорзорлик Адхам Бобоев (исм-фамилия ўзгартирилган) ҳақида сўз юритамиз.

Адхам Бобоев Музработ туманида туғилган, оилали, вақтинча ишсиз, муқаддамРоссия Федерациясига ишлаш мақсадида бориб, у ерда ҳам жиноят содир этганлиги сабабли 5 йил муддатга озодликдан махрум қилиниб, жазо муддатини ўтаб келган.

Жумладан, у ўзига нисбатан 2023 йил 18 сентябрь куни суд томонидан маъмурий назорат ўрнатилганлигини била туриб 2023 йил 6 декабрь куни жиноят ишлари бўйича Музработ туман суди томонидан маъмурий назорат қоидалирини бузганлиги сабабли Ўзбекистон Республикаси Маъмурий жавобгарлик тўғрисидаги кодексининг 206-моддасида назарда тутилган маъмурий хуқуқбузарликни содир этганлиги учун базавий хисоблаш миқдорининг бир баравари миқдорида 330.000 сўм жарима жазоси тайинланади. Адхам жарима жазоси тайинланишини негадир эътиборга олмади.

Шундан сўнг Адхамга нисбатан 2024 йил 31 май куни жиноят ишлари бўйича Музработ туман суди томонидан 6 (олти) ой муддатга маъмурий назорат ўрнатилди, унга кўра туман Ички ишлар бўлимига келиб ҳар ойнинг 20 санасида рўйхатдан ўтиши, жамоат жойларида спиртли ичимликлар истеъмол қилмаслиги ва яшаш уйини тунги соат 22:00 дан эрталабки соат 06:00 га қадар тарк этмаслиги каби чекловлар ўрнатилган бўлишига қарамасдан, ушбу чекловларни қасддан менсимади. Жорий йилнинг 30 июнь куни соат 23:29 да унинг яшаш хонадони туман ички ишлар масъуллари томонидан бориб текширилганида, Адхамни яшаш уйида йўқлиги ва яшаш уйини тарк этиб маъмурий назорат қоидаларини бузганлиги аниқланди.

Унинг бу ҳаракати ўзига нисбатан Жиноят кодексининг 226-моддаси 1-қисми билан жиноят иши қўзғатилишига сабаб бўлди.

Жиноят ишлари бўйича Музработ туман суди уни мазкур модда билан айбдор деб топиб, 3 (уч) ой муддатга озодлигини чеклади.

Суд ҳукми билан Адхам Бобоевга сутканинг муайян вақтида  яъни, кеч соат 22:00 дан эрталаб 07:00 гача бўлган вақт оралиғида яшаш уйидан чиқиши тақиқланди.

Хулоса шуки, қонунларга риоя қилмаслик албатта жавобгарликка сабаб бўлади.

ИКРОМЖОН ШАЙМАНОВ,

Жиноят ишлари бўйича Музработ туман суди раиси

Skip to content